Өңір паспорты

Шығыс Қазақстан облысының картасы

 Республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының схемасы

Шығыс Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуы

 

Шығыс Қазақстан облысының 2017 жылғы әлеуметтік-экономикалық паспорты

Өңір паспорты 

 1.1. Облыс тарихы. Шығыс Қазақстан облысы 1932 жылы құрылды, 1997 жылы өңір аумағына Семей облысы қосылды. 1720 жылы негізі қаланған және Ертіс пен Үлбі өзендерінің қиылысында орналасқан Өскемен қаласы әкімшілік орталық болып табылады.
Облыста 15 ауылдық аудан, 10 қала, 755 кент және ауыл, 244 ауылдық округ бар. Облыс халқы 2017 жылғы
1 шілдеге 1396,3 мың адамды  құрады. Халықтың тығыздығы орта есеппен облыс бойынша 1 шаршы км-ге 4,9 адамды құрайды. 

Паспорт региона1.2. Географиялық орналасуы. Облыс аумағы бүгінгі таңда 283,22 мың шаршы километрді (Қазақстан аумағының 10,2%) құрайды. Өскемен қаласы Астана қаласынан 1038 км және Алматы қаласынан 1068 км қашықтықта жатыр. Шығыс Қазақстан облысы республиканың солтүстік-шығысында орналасқан. Облыс Қазақстан Республикасының Павлодар, Қарағанды, Алматы облыстарымен, Ресей Федерациясының Алтай өлкесі және Алтай Республикасымен, Қытай Халық Республикасымен шектеседі.

1.3. Табиғи-климаттық жағдайы. Табиғи-климаттық жағынан Шығыс Қазақстан бірегей аймақ болып табылады. Мұнда дала, шөл және таулы тайга ландшафтары ұштасады. Облыс аумағының солтүстік және шығыс бөліктерін жер қойнауында түсті, қымбат және сирек металдардың бай қорлары бар Батыс, Орталық  және Оңтүстік Алтайдың  тау бөктерлері  мен жоталары  алып жатыр. Алтай тауларының оңтүстігінде Сауыр-Тарбағатай жоталарымен шектелген құрғақ Зайсан қазаншұңқыры көсілуде. Облыстың  барлық оңтүстік–батыс және батыс бөлігін Қазақтың ұсақ шоқылары алып жатыр. Орталық бөлігінде Қалба тауларының белестенген жазықтықтары басым. Орман облыс аумағының 11,9% алып жатыр. Орман алқаптары негізінен Алтай таулары жоталарының салаларында орналасқан. Мұнда жасыл қылқанды орман таралған. Орман аумағының төменгі белдеуінде жапырақты және аралас орман өседі. Облыстың көзтартарлық жері облыстың солтүстік–батысындағы белдеулі қарағайлы ормандар босып саналады. Жалпы алғанда Кенді Алтайда өсімдік әлемінің 1000-нан астам түрлері бар, әртүрлі құстардың 300-ден астам, сүт қоректілердің 100 - ге жуық түрлері мекендейді.Ормандар мен далалы белдеуде бұлан, тау ешкісі, арқар, құдыр, елік, қасқыр, аю, сілеусін, аққіс, аққұлақ, бұлғын, сасық күзен, сары күзен, түлкі, қоян өседі. Бұқтырма өзенінің жоғарғы жағында марал сақталған. Тау бөктерлерінде, өзендер мен көлдердің жағалауларында қабан мекендейді.

1.4. Пайдалы қазбалар. Шығыс Қазақстан облысының аумағында өңірдің минерал-шикізат ресурстарына өңірдің қажеттілігін қамтамасыз ететін пайдалы қазбалар қорлары ретінде зерттелген кен орныларының көп мөлшері мәлім: түсті металдар (Риддер-Сокольный, Тишин, Малеев, Николаев, Артемьев, Орлов және басқа да), алтындар (Бақыршық, Суздальское, Мизек, Күршім өзенінің тарамдары және басқа да), сирек металдары (Бакен, Ақ тау, Юбилейное, Ахметкино), көмір мен жанғыш тақтатас (Қаражыра, Кендірлік, Бобровка, Белокаменка), кенді емес шикізат (отқа төзімді шикізат, карамзит пен бетонит батпағы, әк, кірпіштік және цементтік саз-құмды тау жынысы, шыны шикізаты мен құрылыс материалдары), сондай-ақ жер астындағы минералды мен ауыз сулар (Өскемен, Лениногор, Богатырев, Құлынды).
Қазіргі уақытта пайдалы қазбалар кен орындарының көпшілік бөлігіне отандық және шетелдік инвесторларға геологиялық барлау жұмыстарын жүргізуге және өндіруге лицензиялар берілді және келісім-шарттар жасалды. Риддер-Сокольный, Тишин, Малеев және Грехов кен орындары «Қазмырыш» ААҚ-ның тау-кен өндіру кәсіпорындары пайдалануда. Орлов, Николаев, Шемонаиха, Артемьев, Юбилейный-Снегириха, Ақтоғай кен орындарын KAZ Minerals Тобы кәсіпорындары пайдалануда.
«Қазақстан Республикасында 2015–2019 жылдарға арналған геологиялық зерттеу жұмыстар бағдарламасы» бойынша 2016 жылға республикалық бюджеттен жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалануды және Қазақстан Республикасы аумағының геологиялық зерттелуін арттыруға 1 381,9 млн.теңге бөлініп, игерілді.
Жұмыстар 18 объектілерде жүргізілген (соның ішінде: Катонқарағай және Күршім аудандарында жете геологиялық зерттеуге; Абай, Аягөз және Жарма аудандарындағы алаңды геологиялық-минералогиялық картаға түсіру; Зырян кен ауданында алтын-полиметалл кен орындарын анықтауға ірі ауқымды болжалды-іздестіру жұмыстары; Зырян ауданында Мамонтово-Щебнюшинск учаскесінде полиметалл мен алтынға іздеу жұмыстары; Зырян ауданында Ермиловск-Петровореченск және Игнашихинск учаскелерінде полиметаллдарға іздеу жұмыстары; Шемонаиха ауданында Уба учаскесінде полиметаллдарға іздестіру-бағалау жұмыстары; Өскемен қ. Ахмер учаскесінде сирек металлдарға іздеу-бағалау жұмыстары; Семей қ. Жарқұдық учаскесінде алтынға іздестіру-бағалау жұмыстары; Гидрогеологическая съемка с Катонқарағай, Зырян, Шемонаиха, Ұлан, Бородулиха, Жарма, Абай, Аягөз аудандарында және Семей қ. инженерлік-геологиялық зерттеулері бар гидрогеологиялық таспаға түсіру).

1.5. Су қорлары. Облыс аумағы су қорларына бай, мұнда жалпы ұзындығы 10 мың км-ден асатын 800-ден астам өзен ағып өтеді. Басты су арнасы таулы Үлбі, Уба, Қарақаба, Қалжыр, Күршім, Нарын, Бұқтырма және басқа да өзендер құйылатын Ертіс өзені болып саналады (ұзындығы 4248 км, облыстан тыс – 1311 км). Облыста ірі Зайсан, Марқакөл, Алакөл, Сасықкөл көлдері бар. Бұған қоса ұсақ өзендер, су қоймалары көп, олардың ішінде ең үлкені Бұқтырма болып саналады. Өзендерде табан, сазан, шортан, аққайран, тау көлдері мен өзендерінде – таймень, хариус, бахтах, пайда, Марқакөл өзенінде майқан (үскіш) балықтары мекендейді.
Шығыс Қазақстан жерасты суларының мол қорларымен де белгілі. Таулардағы жерасты сулары табиғи қорларының жалпы көлемі 10 млрд. текше метрді құрайды.
Облыстың ауа райы ауа температурасының тәуліктік, маусымдық және орташа жылдық ауытқу үлкен амплитудасымен шұғыл континенталды. Мейлінше суық айлар солтүстікте Кенді Алтай тауларында және биік таулы қазаншұңқырларда орта айлық температурасы -17 С ден -23,8 С-ге дейінге және оңтүстік бөлігінің тауларында -14,1 С-ден -16,6 С-ге дейінгі қаңтар, ақпан айлары. Мейлінше жылы ай – шілде, оның орта айлық температурасы +14 С-ден +16,6 С-ге дейін, теңіз деңгейінен 1000-1500 м биіктікте - 0 С, тау бөктерлері мен жазық бөлікте температура бірқыдыру  жоғары. Облыстың бірегей және сан алуан табиғи жағдайы тиісінше инвестиция салған жағдайда туризмді жедел дамытуға мүмкіндік береді.

1.6. Инфрақұрылым. Шығыс Қазақстан облысы дамыған өндірістік инфрақұрылымымен ерекшеленеді, ол көліктің барлық негізгі түрлері: теміржол, әуе, су және автомобиль көлігімен ұсынылған. Темір жол облыс орталығын Зырян, Риддер, Семей, Аягөз, Шемонаиха қалаларымен  байланыстырады.  Облыстан тысқары жерлерге алып баратын «Семей-Локоть», «Семей - Алматы», «Семей-Павлодар», «Защита-Локоть», «Защита – Зыряновск», «Защита – Лениногорск» и «Защита – Шар» теміржол желілері бар.
4 әуежай жұмыс істейді, олардың ішінен: 2 әуежай халықаралық авиарейстерге қызмет көрсетуге жіберілген (Өскемен, Семей), 2 әуежай жергілікті әуе авиажеліге қызмет көрсетеді (Зайсан, Үржар). Өскемен қ. әуежайы 1 санатты ИКАО стандарты бойынша дәрежеленген.
Шығыс Қазақстан Облысы Ертіс өзенінің ішкі сулар жолдарының бас  кеме жүзетін магистраль Қытай Халық Республикасының шекарасынан Ресей Федерациясы шекарасына дейін өтеді. Қазақстан Республикасының аумағы бойынша өзеннің ұзындығы – 1698 км, соның ішінде облыс аумағы бойынша – 1100 км.
Бүгінгі күнде облыста үш жүзетін шлюз, екі өзен жүк порты бар: жүк порты «Ертіс-Транс» ЖШС және өзен порты Семей қаласында.
Жүк және жолаушы тасымалдаудың ең үлкен көлемі автомобиль және теміржол көліктеріне тиесілі. Автомобиль көлігімен 89,9%, темір жол көлігімен 10% жүк тасылады. Автомобиль көлігімен жолаушы тасымалдау көлемі 96,2%, темір жол көлігімен - 2,5%, авиациялық - 1,3% құрайды.
Өңір республикасындағы ең ұзын жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдары желісіне ие - 11 885,9 км, соның ішінде республикалық маңызы бар жолдар - 3 414 км (28,7%), облыстық маңызы бар жолдар - 3 186 км (26,8%),  аудандық маңызы бар жолдар - 3 186 км (44,5%) құрайды, оның ішінде қатты жамылғысымен жергілікті жолдардың ұзыңдығы 7 072 км, қиыршақ тас – 4 083,4 км-ді және топырақты – 730,6 құрайды, бұл ретте  олардың үстінде 517 көпір және 6751 су өткізгіш қондырғылар орналасқан.Паспорт региона

1.7. Өңір экономикасының мамандануы. Облыс елдің дамыған индустриялық-аграрлық өңірі болып табылады.
Өңір өнеркәсібі басым сала – түсті металлургиядан басқа, машина жасау, энергетика, химия және ағаш өңдеу, жеңіл және тамақ өнеркәсібі, құрылыс материалдарын шығарудан құралған.
Өнеркәсіпті дамытумен қатар, облыстың табиғи-климаттық әлеуеті агроөнеркәсіп кешенін дамытуға қолайлы. Облыс аудандары мал шаруашылығы мен өсімдік шаруашылығы өнімдерін шығаруға маманданған.
Облыстың  қалыптасқан базалық мамандануымен қатар, облыстың бірегей туристік әлеуеті бар. Туризмді  дамыту аймақтарының негізгі басымдылықтары анықталған, соған сәйкес  облыс өңірлері келесідей маманданған:

  1. емдеу-сауықтыру туризмі - Катонқарағай, Үржар аудандары;
  2. жағажай туризмі – Зырян, Ұлан аудандары;
  3. тау шаңғысы, спорттық және жаяу  туризм – Риддер қ.;
  4. аң аулау туризмі – Күршім ауданы;
  5. ауылдық туризм -  Риддер қ., Күршім, Қатонқарағай аудандары.

Бұдан басқа, облыстың бәсекеге қабілетті мамандануларының бірі атом энергетикасы мен  ядролық зерттеулерге арналған отын өндіру болып табылады.

Бұдан әрі жүктеу...



Парақтың құрылған/өзгертілген күні: 20.03.2012 / 14.08.2017