Өңір паспорты

 ШҚО-ның картасы және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының схемасы

Шығыс Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуы

Шығыс Қазақстан облысының 2017 жылғы әлеуметтік-экономикалық паспорты

Өңір паспорты

1.           Жалпы мәліметтер

1.1. Облыс тарихы. Шығыс Қазақстан облысы 1932 жылы құрылды, 1997 жылы өңір аумағына Семей облысы қосылды. 1720 жылы негізі қаланған және Ертіс пен Үлбі өзендерінің қиылысында орналасқан Өскемен қаласы әкімшілік орталық болып табылады.

Облыста 15 ауылдық аудан, 10 қала, 730 ауылдық және кенттік елді мекен, 239 ауылдық округ бар. Облыс халқы 2018 жылдың 1 қаңтарына 1383,6 мың адамды құрады. Халықтың тығыздығы орта есеппен облыс бойынша 1 шаршы км-ге 4,9 адамды құрайды. Облыс халқының этникалық құрамы 2017 жылғы 1 қаңтарға мынадай қатынаста ұсынылған: қазақтар – 59,7%, орыстар - 36,8%, басқа ұлттар – 3,5%.

1.2. Географиялық орналасуы. Облыс аумағы бүгінгі таңда 283,22 мың шаршы километрді (Қазақстан аумағының 10,2%) құрайды. Өскемен қаласы Астана қаласынан 1038 км және Алматы қаласынан 1068 км қашықтықта жатыр. Шығыс Қазақстан облысы республиканың солтүстік-шығысында орналасқан. Облыс Қазақстан Республикасының Павлодар, Қарағанды, Алматы облыстарымен, Ресей Федерациясының Алтай өлкесі және Алтай Республикасымен, Қытай Халық Республикасымен шектеседі.

1.3.Табиғи-климаттық жағдайы. Табиғи-климаттық жағынан Шығыс Қазақстан бірегей аймақ болып табылады. Мұнда дала, шөл және таулы тайга ландшафтары ұштасады. Облыс аумағының солтүстік және шығыс бөліктерін жер қойнауында түсті, қымбат және сирек металдардың бай қорлары бар Батыс, Орталық  және Оңтүстік Алтайдың  тау бөктерлері мен жоталары  алып жатыр. Алтай тауларының оңтүстігінде Сауыр-Тарбағатай жоталарымен шектелген құрғақ Зайсан қазаншұңқыры көсілуде. Облыстың  барлық оңтүстік-батыс және батыс бөлігін Қазақ ұсақ шоқылары алып жатыр. Орталық бөлігінде Қалба тауларының белестенген жазықтықтары басым. Облыс аумағының 7,1% орман алып жатыр. Орман алқаптары негізінен Алтай таулары жоталарында орналасқан. Мұнда қара қылқанды орман таралған. Орман аумағының төменгі белдеуінде жапырақты және аралас орман өседі. Облыстың көзтартарлық жері облыстың солтүстік-батысындағы белдеулі қарағайлы ормандар болып саналады. Жалпы алғанда Кенді Алтайда өсімдік әлемінің 1000-нан астам түрлері бар, әртүрлі құстардың 300-ден астам, сүт қоректілердің 100-ге жуық түрлері мекендейді. Ормандар мен далалы белдеуде бұлан, тау ешкісі, арқар, құдыр, елік, қасқыр, аю, сілеусін, аққіс, аққұлақ, бұлғын, сасық күзен, сары күзен, түлкі, қоян тіршілік етеді. Бұқтырма өзенінің жоғарғы жағында марал сақталған. Тау бөктерлерінде, өзендер мен көлдердің жағалауларында қабан мекендейді.

1.4. Пайдалы қазбалар. Шығыс Қазақстан облысының аумағында өңірдің минерал-шикізат ресурстарына өңірдің қажеттілігін қамтамасыз ететін пайдалы қазбалар қорлары ретінде зерттелген кен орындарының көп мөлшері мәлім: түсті металдар (Риддер-Сокольный, Тишин, Малеев, Николаев, Артемьев, Орлов және басқа да), алтындар (Бақыршық, Суздальское, Мизек, Күршім өзенінің тарамдары және басқа да), сирек металдары (Бакен, Ақ тау, Юбилейное, Ахметкино), көмір мен жанғыш тақтатас (Қаражыра, Кендірлік, Бобровка-Белокаменкалық), кенді емес шикізат (отқа төзімді шикізат, керамзит пен бетонит сазы, әктас, кірпіштік және цементтік саз-құмды тау жынысы, шыны шикізаты мен құрылыс материалдары), сондай-ақ жер астындағы минералды мен ауыз сулар (Өскемен, Лениногор, Богатырев, Құлынды).

Қазіргі уақытта отандық және шетелдік инвесторларға пайдалы қазбалар кен орындарының көпшілік бөлігіне геологиялық барлау жұмыстарын жүргізуге және өндіруге лицензиялар берілді және келісім-шарттар жасалды. Риддер-Сокольный, Тишин, Малеев және Шубинское кен орындары «Казцинк» ЖШС-нің тау-кен өндіру кәсіпорындары пайдалануда. Орлов, Ертіс, Артемьев, Ақтоғай кен орындарын - KAZ Minerals тобының кәсіпорындары пайдалануда.

«Қазақстан Республикасында геологиялық  барлау жұмыстарының 2015-2019 жылдарға арналған бағдарламасы» бойынша 2017 жылға республикалық бюджеттен жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалануды және Қазақстан Республикасы аумағының геологиялық зерттелуін арттыруға 2 197,9 млн.теңге бөлініп, игерілді.

1.5. Су қорлары. Облыс аумағы су қорларына бай, мұнда жалпы ұзындығы 10 мың км-ден асатын 800-ден астам өзен ағып өтеді. Басты су арнасы таулы Үлбі, Уба, Қарақаба, Қалжыр, Күршім, Нарын, Бұқтырма және басқа да өзендер құйылатын Ертіс өзені болып саналады (ұзындығы 4248 км, облыстың аясында – 1116 км). Облыста ірі Зайсан, Марқакөл, Алакөл, Сасықкөл көлдері бар. Бұған қоса ұсақ өзендер, су қоймалары көп, олардың ішінде ең үлкені Бұқтырма болып саналады. Өзендерде табан, сазан, шортан, аққайран, тау көлдері мен өзендерінде – таймень, қарауыз, бахтах, пелядь, Марқакөл өзенінде майқан (үскіш) балықтары мекендейді.

Шығыс Қазақстан жерасты суларының мол қорларымен де белгілі. Таулардағы жерасты сулары табиғи қорларының жалпы көлемі 10 млрд. текше метрді құрайды.

Облыстың ауа райы ауа температурасының тәуліктік, маусымдық және орташа жылдық ауытқу үлкен амплитудасымен күрт континенталды. Мейлінше суық айлар – қаңтар және ақпан, Кенді Алтай тауларының солтүстігінде және биік таулы қазаншұңқырларда орта айлық температурасы -17 С ден -23,8 С-ге дейін және таулардың оңтүстік бөлігінде -14,1 С-ден -16,6 С-ге дейін барады. Мейлінше жылы ай – шілде, оның орта айлық температурасы +14 С-ден +16,6 С-ге дейін, теңіз деңгейінен 1000-1500 м биіктікте -0 С, тау бөктерлері мен жазық бөлікте температура біршама жоғары. Тиісті инвестиция салынған жағдайда облыстың бірегей және сан алуан табиғаты  туризмнің белсенді дамуына мүмкіндік береді.

1.6. Инфрақұрылым. Шығыс Қазақстан облысы дамыған өндірістік инфрақұрылымымен ерекшеленеді, теміржол, әуе, су және автомобиль сияқты көліктің барлық негізгі түрлері бар. Темір жол облыс орталығын Зырян, Риддер, Семей, Аягөз, Шар, Шемонаиха қалаларымен байланыстырады. Облыстан тысқары жерлерге алып баратын «Семей-Локоть»,«Семей-Алматы», «Семей-Павлодар», «Защита-Локоть», «Защита – Зыряновск», «Защита – Лениногорск» және «Защита – Шар» теміржол желілері бар.

4 әуежай жұмыс істейді, олардың ішінен: 2 – халықаралық авиарейстерге қызмет көрсетуге жіберілген (Өскемен, Семей), 2 - жергілікті әуе жолдарына қызмет көрсетеді (Зайсан, Үржар). Өскемен қ. әуежайы
І санатты ИКАО стандарты бойынша дәрежеленген.

Қытай Халық Республикасының шекарасынан Ресей Федерациясы шекарасына дейін өтетін  Шығыс Қазақстан облысы ішкі сулар жолдарының бас  кеме жүзетін магистралі - Ертіс өзені. Қазақстан Республикасының аумағы бойынша өзеннің ұзындығы – 1698 км, соның ішінде облыс аумағы бойынша – 1116 км.

Бүгінгі күнде облыста үш кеме жүзетін шлюзі, екі өзен жүк порты бар: «Ертіс-Транс» ЖШС жүк порты және Семей қаласында өзен порты.

Жүк және жолаушы тасымалдаудың ең үлкен көлемі автомобиль және теміржол көліктеріне тиесілі. Автомобиль көлігімен 89,9%, темір жол көлігімен 10% жүк тасымалданады. Автомобиль көлігімен жолаушы тасымалдау көлемі 96,2%, темір жол көлігімен - 2,5%, авиациялық - 1,3% құрайды.

Өңір республикадағы ең ұзын жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдары желісіне ие - 11 949,5 км, соның ішінде республикалық маңызы бар жолдар - 3 414 км (28,7%), облыстық маңызы бар жолдар - 3 186 км (26,6%),  аудандық маңызы бар жолдар – 5 349,5 км (44,7%) құрайды, оның ішінде қатты жабынды жолдың ұзыңдығы - 7 048,1 км, қиыршақ тас – 4 088,4 км-ді және топырақты – 813 құрайды, бұл ретте  олардың үстінде 514 көпір қондырғылары және 6653 су өткізгіш құбырлары орналасқан.

1.7. Өңір экономикасының мамандануы. Шығыс Қазақстан облысы елдің дамыған индустриялық-аграрлық өңірі болып табылады.

Өңірдегі өнеркәсіптің  басым саласы – түсті металлургиядан басқа, машина жасау, энергетика, химия және ағаш өңдеу, жеңіл және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарынан, құрылыс материалдарын өндіруден тұрады.

Өнеркәсіпті дамытумен қатар, облыстың табиғи-климаттық әлеуеті агроөнеркәсіп кешенін дамытуға қолайлы. Облыс аудандары мал мен өсімдік шаруашылығы өнімдерін шығару бойынша мамандандырылған.

Қалыптасқан базалық мамандануымен қатар, облыс бірегей туристік әлеуетке ие. Туризмді дамыту аймақтарының негізгі басымдылықтары анықталған, соған сәйкес облыс өңірлері:

1)   Зырян, Үржар, Күршім, Ұлан аудандары – жағажай туризміне;

2)   Риддер қ., Глубокое, Зырян аудандары – тау шаңғысы, спорт және жаяу туризміне;

3)   Өскемен қ., Семей қ., Абай, Тарбағатай, Ұлан, Катонқарағай, Зайсан аудандары – тұрмыс-салт, мәдени-танымдық туризмге;

4)   Күршім, Ұлан, Көкпекті, Тарбағатай аудандары – аң аулау туризміне;

5)   Риддер қ, Күршім, Катонқарағай аудандары – ауыл туризміне;

6)   Риддер қ., Катонқарағай, Күршім, Шемонаиха, Көкпекті, Глубокое, Ұлан аудандары, Семей қ. – экология туризміне;

7)   Катонқарағай, Үржар аудандары, Өскемен қ. – емдеу-сауықтыру, медицина туризміне;

8)   Курчатов қ.  – техногендік туризмге мамандандырылатын болады.

Бұдан басқа, облыстың бәсекеге қабілетті мамандандырылуының бірі атом энергетикасы мен ядролық зерттеулерге арналған отын өндірісі болып табылады.

Бұдан әрі жүктеу...

Парақтың құрылған/өзгертілген күні: 20.03.2012 / 05.05.2018