Өңір паспорты

 ШҚО-ның картасы және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының схемасы

Шығыс Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуы

Шығыс Қазақстан облысының 2018 жылғы әлеуметтік-экономикалық паспорты

Өңір паспорты

1. Жалпы мәліметтер

1.1. Облыс тарихы. Шығыс Қазақстан облысы 1932 жылы құрылды, 1997 жылы өңір аумағына Семей облысы қосылды. 1720 жылы негізі қаланған және Ертіс пен Үлбі өзендерінің қиылысында орналасқан Өскемен қаласы әкімшілік орталық болып табылады.

Облыста 15 ауылдық аудан, 10 қала, 713 ауылдық және кенттік елді мекен, 239 ауылдық округ бар. Облыс  тұрғындары 2019 жылдың 1 қаңтарына 1378,5 мың адамды құрады. Халықтың тығыздығы орта есеппен облыс бойынша 1 шаршы км-ге 4,9 адамды құрайды. Облыс халқының этникалық құрамы мынадай қатынаста ұсынылған: қазақтар – 60,6%, орыстар - 36%, басқа ұлттар – 3,4%.

1.2. Географиялық орналасуы. Облыс аумағы 283,22 мың ш. км (Қазақстан аумағының 10,2%) құрайды. Өскемен қаласы Нұр-Сұлтан қаласынан 1084 км және Алматы қаласынан - 1068 км қашықтықта жатыр. Шығыс Қазақстан облысы республиканың солтүстік-шығысында орналасқан. Облыс Қазақстан Республикасының Павлодар, Қарағанды, Алматы облыстарымен, Ресей Федерациясының Алтай өлкесі және Алтай Республикасымен, Қытай Халық Республикасымен шектеседі.

1.3.Табиғи-климаттық жағдайы. Табиғи-климаттық жағынан Шығыс Қазақстан бірегей аймақ болып табылады. Мұнда дала, шөл және таулы тайга ландшафтары ұштасады. Облыс аумағының солтүстік және шығыс бөліктерін жер қойнауында түсті, қымбат және сирек металдардың бай қорлары бар Батыс, Орталық  және Оңтүстік Алтайдың  тау бөктерлері мен жоталары  алып жатыр. Алтай тауларының оңтүстігінде Сауыр-Тарбағатай жоталарымен шектелген құрғақ Зайсан қазаншұңқыры көсілуде. Облыстың  барлық оңтүстік-батыс және батыс бөлігін Қазақ ұсақ шоқылары алып жатыр. Орталық бөлігінде Қалба тауларының белестенген жазықтықтары басым. Облыс аумағының 7,1% орман алып жатыр. Орман алқаптары негізінен Алтай таулары жоталарында орналасқан. Мұнда қара қылқанды орман таралған. Орман аумағының төменгі белдеуінде жапырақты және аралас орман өседі. Облыстың көзтартарлық жері облыстың солтүстік-батысындағы белдеулі қарағайлы ормандар болып саналады. Жалпы алғанда Кенді Алтайда өсімдік әлемінің 1000-нан астам түрлері бар, әртүрлі құстардың 300-ден астам, сүт қоректілердің 100-ге жуық түрлері мекендейді. Ормандар мен далалы белдеуде бұлан, тау ешкісі, арқар, құдыр, елік, қасқыр, аю, сілеусін, аққіс, аққұлақ, бұлғын, сасық күзен, сары күзен, түлкі, қоян тіршілік етеді. Бұқтырма өзенінің жоғарғы жағында марал сақталған. Тау бөктерлерінде, өзендер мен көлдердің жағалауларында қабан мекендейді.

1.4. Пайдалы қазбалар.

Шығыс Қазақстан облысының аумағында өңірдің минерал-шикізат ресурстарына өңірдің қажеттілігін қамтамасыз ететін пайдалы қазбалар қорлары ретінде зерттелген кен орындарының көп мөлшері мәлім: түсті металдар (Риддер-Сокольный, Тишин, Малеев, Николаев, Артемьев, Орлов және басқа да), алтындар (Бақыршық, Суздальское, Мизек, Күршім өзенінің тарамдары және басқа да), сирек металдары (Бакен, Ақ тау, Юбилейное, Ахметкино), көмір мен жанғыш тақтатас (Қаражыра, Кендірлік, Бобровка-Белокаменкалық), кенді емес шикізат (отқа төзімді шикізат, керамзит пен бетонит сазы, әктас, кірпіштік және цементтік саз-құмды тау жынысы, шыны шикізаты мен құрылыс материалдары), сондай-ақ жер астындағы минералды мен ауыз сулар (Өскемен, Лениногор, Богатырев, Құлынды).

Қазіргі уақытта отандық және шетелдік инвесторларға пайдалы қазбалар кен орындарының үлкен бөлігіне геологиялық барлау жұмыстарын жүргізуге және өндіруге лицензиялар берілді және келісімшарттар жасалды. Риддер-Сокольный, Тишин, Малеев және Шубинское кен орындары «Казцинк» ЖШС-нің тау-кен өндіру кәсіпорындары пайдалануда. Орлов, Ертіс, Артемьев, Ақтоғай кен орындарын - KAZ Minerals тобының кәсіпорындары пайдалануда.

1.5. Су қорлары. Облыс аумағы су қорларына бай, мұнда жалпы ұзындығы 10 мың км-ден асатын 800-ден астам өзен ағып өтеді. Басты су арнасы таулы Үлбі, Уба, Қарақаба, Қалжыр, Күршім, Нарын, Бұқтырма және басқа да өзендер құйылатын Ертіс өзені болып саналады (ұзындығы 4248 км, облыстың аясында – 1 311 км). Облыста ірі Зайсан, Марқакөл, Алакөл, Сасықкөл көлдері бар. Бұған қоса ұсақ өзендер, су қоймалары көп, олардың ішінде ең үлкені Бұқтырма болып саналады. Өзендерде табан, сазан, шортан, аққайран, тау көлдері мен өзендерінде – таймень, қарауыз, бахтах, пелядь, Марқакөл өзенінде майқан (үскіш) балықтары мекендейді.

Шығыс Қазақстан жерасты суларының мол қорларымен де белгілі. Таулардағы жерасты сулары табиғи қорларының жалпы көлемі 10 млрд. текше м құрайды.

Облыстың ауа райы ауа температурасының тәуліктік, маусымдық және орташа жылдық ауытқу үлкен амплитудасымен күрт континенталды. Мейлінше суық айлар – қаңтар және ақпан, Кенді Алтай тауларының солтүстігінде және биік таулы қазаншұңқырларда орта айлық температурасы -17 С ден -23,8 С-ге дейін және таулардың оңтүстік бөлігінде -14,1 С-ден -16,6 С-ге дейін барады. Мейлінше жылы ай – шілде, оның орта айлық температурасы +14 С-ден +16,6 С-ге дейін, теңіз деңгейінен 1000-1500 метр биіктікте -0 С, тау бөктерлері мен жазық бөлікте температура біршама жоғары. Тиісті инвестиция салынған жағдайда облыстың бірегей және сан алуан табиғаты  туризмнің белсенді дамуына мүмкіндік береді.

1.6. Өңір экономикасының мамандануы. Шығыс Қазақстан облысы еліміздің дамыған индустриялық-аграрлық өңірі болып табылады.

Басым сала – түсті металлургияны қоспағанда, өңір өнеркәсібі, сондай-ақ машина жасау, энергетика кәсіпорындарымен, химиялық және ағаш өңдеу, жеңіл және тамақ өнеркәсібімен және құрылыс материалдар өндірісімен ұсынылған.

Облыстың табиғи-климаттық әлеуеті агроөнеркәсіп кешенін дамытуға қолайлы. Облыс аудандары мал шаруашылығы мен өсімдік шаруашылығын шығаруға мамандануда.

Сонымен қатар, базалық мамандануымен бірге облыс бірегей туристік әлеуетке ие. Туризмді дамытудың негізгі басымдылықтары анықталған, соларға сәйкес облыс өңірлері:

1)    Алтай, Үржар, Күршім, Ұлан аудандары  -  жағажай туризміне;

2)    Риддер қ., Глубокое және Алтай аудандары – тау шаңғысы, спорттық және жаяу туризміне;

3)    Өскемен қ., Семей қ., Абай, Тарбағатай, Ұлан, Катонқарағай, Зайсан аудандары – киелі жерлер, мәдени-танымдық туризміне;

4)    Күршім, Ұлан, Көкпекті, Тарбағатай аудандары – аңшылық туризміне;

5)    Риддер қ., Күршім, Катонқарағай аудандары – ауыл туризміне;

6)    Семей қ., Риддер қ., Глубокое, Катонқарағай, Күршім, Көкпекті,  Ұлан, Шемонаиха аудандары – экология туризміне;

7)    Катонқарағай, Үржар аудандары, Өскемен қ. – емдік-сауықтыру, медицина туризміне;

8)    Курчатов қ. – техногендік туризмге маманданатын болады.

Бұдан басқа, облыстың бәсекеге қабілетті мамандануына атом энергетикасы мен ядролық зерттеулерге арналған отын өндіру жатады.

Бұдан әрі жүктеу...

Парақтың құрылған/өзгертілген күні: 20.03.2012 / 22.05.2019