Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығы

«Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығы» республикалық мемлекеттік мекемесі Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1976 жылғы 04 тамыз №355 Қаулысымен 71 367 га алаңда, Алтай оңтүстік бөлігінде табиғи кешендерді сақтау және зерттеу, Марқакөл көлінің су айдыны экология және балықтардың саны динамикасы зерттеу үшін ұйымдастырылған

1987 жылда қорығына Марқакөл көлінің шығыс және солтүстік-шығыс бөліктері Жуков бұлағынан Тихушка өзеніне дейін, сондай-ақ Тополевка өзенінің орта ағысы қосылды. Осылайша, барлық су айдынының акваториясы қорық аумағына кірді.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылы 11 желтоқсандағы № 1214 қорық аумағы 27931 га кеңейтілді.

Бүгінгі күні, қорықтың жалпы ауданы 102 971 га, бұл 87 % Марқакөл қазан шұңқыр өңірінде. 44,7% қорық аумағын көл акваториясына келеді.

Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығы шығыс Қазақстанда Оңтүстік Алтай тауларының Марқакөл қазан шұңқыр өңірінде орналасқан.

Әкімшілік-шаруашылық жағынан қорық аумағы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданында Күршім ауылынан 250 км шығысына қарай және Өскемен қаласынан 500 км оңтүстік-шығысына қарай орналасқан, қорығының орталық кенсесі Урунхайка ауылында орналасқан

Қорықтың қазіргі ұйымдастыру құрылымы негізгі келесі функцияларды ескереді: биологиялық алуантүрлілікті қорғау, ғылым зерттеулер мен мониторинг және экологиялық ағарту.

Жоғарыда міндеттелген функцияларды жүзеге асырау тиісті бөлімдермен атқарылады.

Табиғи кешендер мен объектілерді қорғау қызмет бөлімі 27 адамнан, оның ішінде 26 мемлекеттік инспекторлар мен қорғау қызмет бөлімінің бастығынан құралады. Табиғи қорық кешендерін қорғау тұрақты және шұғыл әдістермен жүзеге асырылады.

Тәулік бойы кезекшілік орнатылған, тұрақты жұмыс істеп тұрған телімдерде тұрақты қорғау жұмыстары жүргізіледі. Қорық аумағы кварталдар мен айналымдарға бөлінген және барлық мемлекеттік инспекторларға бекітіліп берілген. Мемлекеттік инспекторлар қорық режимін сақтау бойынша өзіне бекітіліп берілген аумақтарды жеке жауапкершілікпен қызмет атқарады.

Оперативтік қорғау жұмыстары жылқы және автокөліктерді қолдана отырып оперативтік топпен графикке сәйкес барлық аумақта айналым жұмыстарын жүргізу арқылы белгіленеді. Оперативтік топта 4 мемлекеттік инспекторға дейін болады.

Қорықпен шекаралас орналасқан жергілікті тұрғындар арасында өртті болдырмау мақсатында жыл бойына кездесулер мен әңгімелер өткізіледі, ал көктем - жаз айларында ескертулер таратылады. Барлық телімдерде толық жабдықталған өртке қарсы тақтайшалар орнатылған.

Марқакөл көлінің аймағында тұратын жергілікті халықтың мұқтаждықтары үшін рұқсат етілген әуесқой балық аулауды жургізу және ұйымдастыру.

Марқакөл көлінің аумағында уылдық шашу кезеңін ұйымдастырып өткізеді.

 

Ғылыми-зерттеу қызметі: 2016-2020 жылдарға арналған  ғылыми-зерттеу жұмыстарының жоспары бойынша ғылым, мониторинг және экологиялық ағарту бөлімінің қызметкерлерімен 3 ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізіледі:

1.Оңтүстік Алтайдағы балғарағайдың көшеттерінің қалыптасу процесін зерттеу;

2.Марқакөл қорығының шырша орманының табиғи қалпына келу процесін бақылау;

3.Марқакөл көлінің майқан балығы және сібір хариусының қайта ұлғаюы.,

Сонымен қатар Марқакөл мемлекеттік табиғи  қорығының «Табиғат жылнамасы» жүргізіледі. Табиғат жылнамасы үшін бастапқы материалдарды жинауды және бақылауды табиғат қорғау мекемесінің мемлекеттік инспекторлары ғылыми қызметкерлер ұсынған әдістеме бойынша жүзеге асады. Ғылыми қызметкерлер алынған материалдарды өңдеп, талдап, жинақтайды. Ихтиофауна тарауы бойынша «Гидробиология және экология институты» мекемесі ұсынатын «Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығының қорғау аймағында мекен ететін жергілікті халықтың мұқтажы үшін Марқакөл көлінде әуесқойлық балық аулау үшін  майқан балығы және сібір хариусының  аулану мөлшерін анықтауға арналған биологиялық негіздеме» материалдары қолданылады.

Фенологиялық бақылау жүргізу үшін қорық аумағында 8 фенологиялық алаң орналасқан («Соколиха өзенінің жазығындағы алаң» №1,  «Бірінші мыс аумағындағы алаң» №2, «Пескаринный мыс аумағы алаң» №3, «Жуков пасека алаңы» №4, «Қарағайлыбұлақ аумағындағы алаң» №5, «Жоғарғы Еловка аумағындағы алаң» №6, «Матабай аумағындағы алаң» №7, «Шүмек алаңы» №8.

Ғылым және қорғау қызметінің бөлімдері бірігіп жұмыс жасау үшін Марқакөл көлінің жағалауында бақылау маршруттары қаланған, бұл маршруттарда құстар мен жануарларды есепке алу жұмыстары жүргізіледі. Жыл бойы қорық қызметкерлері көктем айында жабайы жануарлар мен құстарды есепке алу, жаз - көктем айларында жабайы жануарлар мен құстарды есепке алу, қыс айларында   жабайы жануарлар мен құстарды есепке алу,  суырды есепке алу, маралды есепке алу, ҚР Қызыл Кітабына енген жабайы жануарлар мен құстарды есепке алу жұмыстарын жүргізеді. Есепке алу мәліметтері Табиғат жылнамасында да көрсетіледі.

ММТҚ-ның әртүрлі қызметінде туындаған сұрақтарды талқылап, шешім қабылдау үшін қорықта  Ғылыми Кеңес құрылған.

Ғылым, мониторинг және экологиялық ағарту бөлімінің қызметкерлері әр түрлі деңгейдегі, түрлі тақырыптағы семинарлар мен конференцияларға қатысып отырады. Ғылыми басылымдарда өздерінің ғылыми зерттеу жұмыстарын, нәтижелерін басылымға шығарып отырады.

Экологиялық ағарту жұмыстары:

1998 жылдан бастап ММТҚ-да жыл сайын «Саябақтар шеруі» халықаралық табиғатты қорғау акциясы өтіп отырады. Осы акцияны өткізу барысында 2007 жылы «Ең таңдаулы видеофильм» номинациясы бойынша жеңімпаз атанған. 2015 жылы қорықтар арасында акцияны өткізу қорытындысы бойынша 3 орынды иеленді. «Саябақтар шеруі» акциясын өткізу барысында қызметкерлер өткізу аймағын кеңейтуді, бірнеше аудан мен қалаларда, облыстық деңгейде өткізуді мақсат еткен.  Сондықтан  алғашқы жылдары акцияны тек өзіміз орналасқан Күршім ауданында өткізіп отырсақ, бір-екі жылда тағы екі ауданды, яғни Зайсан және Зырян аудандарын қамтыдық. Жыл сайын табиғаттықорғау акциясының қатысушылары да көбеюде, олар тек мектеп оқушылары емес, мекеме жұмысшылары мен жергілікті тұрғындар да қызығушылық танытуда.

Жыл сайын акция аясында табиғатты қорғауға арналған түрлі іс-шаралар жүргізіледі: «Құстар күні», «Бүкілқазақстандық ағаш отырғызу күні», «Таза бұлаққа – таза жағалау», «Жер Ана күні».

Және де акция аясында ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың қызметін қолдауға бағытталған мерекелік шерулер, үгіт концерттер, ерекше қорғалатын аумақтар бойынша және мұражайларда экскурсиялар, экологиялық білім беру іс-шаралары, «дөңгелек үстелдер», «ашық есік күндері » өтіп отырады.

«Саябақтар шеруі» акциясы аясында жүргізілген барлық іс-шарлара аудандық, облыстық, республикалық баспа сөздер бетінде жарияланып отырады.

Акция аясында табиғат қорғау қызметін насихаттауға бағытталған жарнама-баспа өнімдер шығарылады: листовкалар, буклеттер, баннерлер, ЕҚТА символикалары белгіленген кәдесыйлар.

Сондай-ақ оқушылардың табиғаттқа деген жанашырлығын ояту мақсатында мектепішілік экологиялық клуб құрылған. Апта сайын экологиялық клубпен көптеген жұмыстар атқарылады.

Экологиялық клубтың қатысуымен түрлі экологиялық акциялар өтіп отырады: «Әрбір құсқа – жақсы ұя!» акциясы, «Орман – біздің байлығымыз», «Орман көркі – құстар», «Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары», «Орман дәрі қорап» конференция сабақтары, «Орманның экологиялық соқпақтары бойынша» экскурсиялық сабақтар.

Марқакөл қорығы қаланған кезде қорықта мұражай ашылған. Мұражай экспонаттарының негізгі бөлігі 1978-80 жылдары жасалған. Мұражайда жануарлар мен құстардың тұлыптарынан тұратын 45 экспонат бар, спирттық экспонаттар саны 6  дана, сұр тышқандар мен тышқандардың экспонаттар саны 6 дана. Мұражайда қорық аумағында кездесетін минералдардың түрлері де қойылған. Сондай-ақ мұражайдың бір бұрышы экологиялық ағарту қызметіне арналған.

2010 жылы қорықта екі экологиялық соқпақ өңделген:

Парақтың құрылған/өзгертілген күні: 02.02.2012 / 06.06.2016