http://www.akorda.kz/page.php?page_id=32&lang=1

Послание Президента Республики Казахстан Н.Назарбаева народу Казахстана. Март 2006 г.

Стратегия вхождения Казахстана в число 50-ти

наиболее конкурентоспособных стран мира

Казахстан на пороге нового рывка вперед в своем развитии

Дорогие казахстанцы!
Уважаемые депутаты и члены Правительства!
Дамы и господа!

Казахстан стоит сегодня на рубеже нового этапа социально - экономической модернизации и политической демократизации.

Мое понимание главных составляющих, которые позволят нам претендовать на место в группе стран, входящих в верхнюю часть таблицы мирового рейтинга, заключается в следующем.

Во-первых, фундаментом процветающего и динамично развивающегося общества может быть только современная, конкурентоспособная и открытая рыночная экономика, не ограниченная рамками только сырьевого сектора. Это экономика, основанная на уважении и защите института частной собственности и контрактных отношений, инициативе и предприимчивости всех членов общества.

Во-вторых, мы строим социально ориентированное общество, в котором окружены заботой и вниманием люди старшего поколения, материнство и детство, молодежь, общество, которое обеспечивает высокое качество и передовые социальные стандарты жизни всех слоев населения страны.

В-третьих, мы строим свободное, открытое и демократическое общество.

В-четвертых, мы последовательно создаем и укрепляем правовое государство, основанное на сбалансированной системе политических сдержек и противовесов.

В-пятых, мы гарантируем и обеспечиваем полное равноправие всех религий и межконфессиональное согласие в Казахстане. Мы уважаем и развиваем лучшие традиции Ислама, других мировых и традиционных религий, но строим современное светское государство.

В-шестых, мы сохраняем и развиваем многовековые традиции, язык и культуру казахского народа, обеспечивая при этом межнациональное и межкультурное согласие, прогресс единого народа Казахстана.

В-седьмых, и это один из наших важнейших приоритетов, мы рассматриваем нашу страну как полноправного и ответственного члена международного сообщества, где Казахстан выполняет важные функции по обеспечению геополитической стабильности и безопасности в регионе.

Сегодня, обращаясь со своим ежегодным Посланием к вам, уважаемые казахстанцы, я хочу представить основные приоритеты продвижения Казахстана в число наиболее конкурентоспособных и динамично развивающихся государств мира.

1. Первый приоритет: Успешная интеграция Казахстана

в мировую экономику – основа качественного прорыва

в экономическом развитии страны

Мы желаем видеть Казахстан страной, развивающейся в соответствии с глобальными экономическими тенденциями. Страной, вбирающей в себя все новое и передовое, что создается в мире, занимающей в системе мирового хозяйства пусть небольшую, но свою конкретную «нишу», и способной быстро адаптироваться к новым экономическим условиям.

Мы должны быть готовы к острой конкуренции и использовать ее в своих интересах. Казахстан может и должен активно участвовать в многосторонних международных экономических проектах, которые способствуют нашей интеграции в глобальную экономику, и опираются, в том числе, на наше выгодное экономико-географическое положение и имеющиеся ресурсы.

Государство со своей стороны обязано устранить законодательные, административные и бюрократические преграды на пути деловой инициативы, оказывать прямую поддержку перспективным деловым начинаниям частного капитала.

Рассматривая интеграцию в мировую экономику как необходимое условие качественного «прорыва» в экономическом развитии Казахстана, считаю необходимым сосредоточить внимание на следующих направлениях.

1.1. Реализация «прорывных» проектов международного значения, развитие индустрий, производства товаров и услуг, которые могут быть конкурентоспособными в определенных нишах на мировом рынке.

Мы должны сделать ставку на создание и развитие производств, ориентированных на экспорт конечных продуктов; совместных предприятий в области нефтегазового, транспортного и других подотраслей машиностроения, металлургии, химии, агропромышленной сферы. Предстоит развивать биотехнологические центры при активном международном участии; Парк информационных технологий как региональный IT-центр.

Правительством должны быть приняты конкретные программы поддержки конкурентоспособности национальных товаров и услуг. Надо иметь специализированные структуры поддержки частного бизнеса и продвижения его товаров и услуг на мировые рынки, изучить мировой опыт работы таких организаций и адаптировать его к условиям нашей страны.

1.2. Интеграция в международную экономику путем участия Казахстана в региональных и международных экономических объединениях и ассоциациях.

Казахстан может и должен активно участвовать в многосторонних международных экономических проектах, что будет способствовать нашей интеграции в глобальную экономику и поддержит наших экспортеров.

В плане регионального партнерства мы намерены и дальше содействовать расширению взаимовыгодного сотрудничества в рамках ЕврАзЭС и формированию Единого Экономического Пространства.

Необходимо также сконцентрировать внимание на проектах Всемирного банка, Европейского банка реконструкции и развития, Азиатского банка развития и недавно созданного Евразийского банка развития.

1.3. Вступление в ВТО как дополнительный инструмент экономической модернизации и укрепления конкурентоспособности Казахстана на международных рынках.

Переговорный процесс по вступлению Казахстана в ВТО идет полным ходом. Значительная часть законов республики, которые регулируют внешнеторговый режим, уже приведены в соответствие с нормами ВТО или находятся на обсуждении в Парламенте.

Убежден, что вступление нашей страны в эту международную экономическую организацию открывает широкие возможности для укрепления конкурентоспособности Казахстана на международных рынках. Однако, эти возможности нужно умело и выгодно использовать.

Мы должны снять экономически неоправданные ограничения на уровне учредительного участия иностранных инвесторов в тех секторах, где это еще не сделано.

1.4. Государственная поддержка развития экспортно-импортного кредитования.

Приоритетом должны стать поддержка и кредитование экспорта несырьевых товаров и импорта высокотехнологичного оборудования.

Объем экспорта готовой продукции сегодня составляет 2 миллиарда долларов США в год. На этом уровне несырьевой экспорт находится уже почти десяток лет. Необходимо, наконец, добиться поступательного увеличения этого объема.

Мы должны опираться на лучшую мировую практику, активно развивать сотрудничество с экспортно-импортными агентствами зарубежных стран.

1.5. Участие Казахстана в качестве учредителя и акционера международных компаний, разрабатывающих и развивающих новые технологии.

Полагаю, что настало время, когда Казахстан в дополнение к собственным научным ресурсам должен проявить инициативу по участию в международном бизнесе высоких технологий, в том числе на самом начальном, учредительском уровне.

И здесь очень важна роль Инновационного Фонда, который будет отвечать за эту работу.

Мы могли бы последовать примеру других стран, которые приобретали пакеты акций новых или формирующихся высокотехнологичных компаний по всему миру для овладения передовыми технологическими идеями в наиболее «прорывных» направлениях экономического развития.

Тем самым, мы можем стать владельцами соответствующих авторских прав и интеллектуальной собственности. Для таких проектов нам надо шире использовать институт «почетных консулов» в других странах.

Правительство должно тщательно проработать вопрос технологической инициативы Казахстана на международном рынке.

1.6. Формирование в Казахстане благоприятных условий для производства товаров с защищенными правами интеллектуальной собственности и торговой маркой.

Уверен, что укрепление репутации Казахстана как жесткого гаранта защиты авторских прав и торговых марок позволит нам активнее развивать и диверсифицировать новые сектора экономики.

Считаю, что Казахстан должен реализовать широкую публичную кампанию, направленную на создание нетерпимого отношения к контрафактной продукции, принять меры административного и уголовного преследования за нарушение прав интеллектуальной собственности и подделку торговых марок. Уверен, что эти меры получат одобрение и поддержку мировых производителей высокотехнологичной и наукоемкой продукции и обернутся притоком новых инвестиций и диверсификацией экономики Казахстана.

1.7. Создание академических центров и учебных заведений, соответствующих самым высоким международным стандартам.

Речь идет о создании и развитии в Казахстане современных научных центров и «технологических парков» с международным участием, поддержке процесса освоения новых технологий и формировании гибкой системы переквалификации кадров.

Развитие научного потенциала должно быть направлено на максимальное приближение прикладной науки к производству, к бизнесу.

Нужно создать соответствующие предпосылки для привлечения лидирующих академических институтов и центров в Казахстан. Для этого нам нужно использовать инструменты типа “инкубационных проектов” для совместного развития в Казахстане филиалов международных учебных заведений.

Считаю, что в целях стимулирования развития «инкубационных проектов» Правительству надо решить ряд организационных вопросов, в том числе, бесплатного предоставления земельных участков для развития научных центров как это было сделано, к примеру, в Индии; предоставления первоначального стартового капитала, создания необходимой базовой инфраструктуры и ряд других.

1.8. Развитие современной и конкурентоспособной транспортно-коммуникационной инфраструктуры.

Основной задачей транспортно-коммуникационного комплекса Казахстана остается интеграция в евразийскую транспортную систему. Развитие транспортно- коммуникационного комплекса должно в полной мере обеспечить использование преимуществ геостратегического расположения страны, являющейся транзитным мостом между Европой и Азией.

Следует развивать конкретные договоренности с соседями для введения эффективных процедур по организации быстрого прохождения грузов.

Все эти и другие задачи должны найти отражение в ходе разработки и реализации Транспортной Стратегии Республики Казахстан до 2015 года.

При решении этих вопросов мы должны уделить особое внимание механизмам обеспечения государственно-частного партнерства.

1.9. Реализация открытой политики использования природных ресурсов.

Мы инициировали, и будем проводить и дальше открытую политику использования природных ресурсов, обеспечения прозрачных и стабильных условий сотрудничества с транснациональными компаниями и нашими главными региональными соседями. Это укрепит репутацию Казахстана как перспективного и надежного международного партнера, который вносит свой конкретный вклад в обеспечение энергетической безопасности.

Наше внимание должно быть сосредоточено сейчас на диверсификации и обеспечении устойчивых каналов поставок энергоресурсов Казахстана на мировые рынки, а также на опережающем развитии отраслей глубокой переработки, непосредственно связанных с нефтегазовым комплексом.

1.10. Развитие Алматы как крупного регионального центра финансовой и деловой активности.

Динамичное развитие Алматы в качестве главного финансового центра Центрально-азиатского региона должно быть сфокусировано на создании благоприятных условий и возможностей для крупных финансовых организаций Казахстана стать основными «подрядчиками» в сфере предоставления займов, страховых и финансовых услуг для крупных региональных бизнес-проектов.

Для обеспечения эффективной работы Финансового центра необходимо создать и соответствующую инфраструктуру, прежде всего, телекоммуникации. Очевидно также, что требуется привлечение менеджеров, имеющих отличную деловую репутацию и опыт работы по созданию таких центров и свободных зон за рубежом.

Следует обратить особое внимание и на развитие рынка сопутствующих услуг в «свободных» финансово-экономических зонах.

1.11. Практическая реализация

В целях практической реализации Первого Приоритета поручаю Правительству:

• В 2006 году провести анализ и корректировку действующей нормативной правовой базы. Разработать новую редакцию Закона Республики Казахстан «О конкуренции и ограничении монополистической деятельности», законы «О концессиях» и «О региональном финансовом центре города Алматы».

• Провести реформу налогового и таможенного администрирования, переориентацию государственной помощи отечественным производителям, привести внутренние стандарты технического регулирования в соответствие с международными стандартами ВТО, продолжить реформирование рынка финансовых услуг.

• Разработать и реализовать в рамках вступления в ВТО специальную экономическую «программу адаптации», которая позволит поддержать некоторые отрасли нашей экономики в переходный период, особенно сельское хозяйство, развивая переработку сырья.

• Продолжить сфокусированные исследования во всех секторах мировых рынков, где Казахстан может быть конкурентоспособным поставщиком, и с учетом этого сформировать конкретную и адресную программу поддержки международной конкурентоспособности национальных товаров и услуг.

• Совместно с институтами развития и ведущими казахстанскими компаниями сформировать перечень целевых среднесрочных и долгосрочных проектов. Проработать вопросы индустриальных зон, в частности, в Астане, специальных экономических зон, транспортно-логистических центров. Особое внимание должно быть уделено развитию Центра приграничного сотрудничества с Китаем «Хоргос».

• Для координации действий государственных институтов развития сформировать Управляющую компанию, в которую войдут все институты развития.

• Утвердить в этом году Транспортную Стратегию Республики Казахстан до 2015 года, обеспечив эффективное сотрудничество с бизнесом по развитию инфраструктуры на основе государственно-частного партнерства. Создать, по крайней мере, 2-3 авиационных хаба для обеспечения качественных перевозок Европа - Азия. Для обеспечения качественного обслуживания авиационных перевозок создать в г. Астана сервисный центр.

2. Второй приоритет: Дальнейшая модернизация

и диверсификация экономики Казахстана

как фундамент устойчивого экономического роста

Для поддержания устойчивого и динамичного роста экономики страны государство обязано стимулировать спрос на продукты и услуги высокого качества, используя инструменты фискальной, денежно-кредитной политики, государственного регулирования эффективного перераспределения основных факторов производства.

В конкретном плане в целях дальнейшей модернизации и диверсификации экономики Казахстана считаю необходимым сконцентрировать внимание на следующих направлениях.

2.1. Денежно-кредитная политика.

Основной целью денежно-кредитной политики является обеспечение сдерживания инфляции. Национальный банк и Правительство несут ответственность за достижение этой цели. Для этого они наделены всеми необходимыми полномочиями и инструментами.

Другая задача денежно-кредитной политики – обеспечение стабильности финансового рынка, поддержание необходимой гибкости реального обменного курса для снижения отрицательных последствий роста инфляции и, одновременно, стимулирования экономического роста.

Важную роль в этой связи призван сыграть Национальный фонд. Полагаю, что Правительство обеспечит прозрачное и эффективное формирование и использование средств Фонда.

2.2.Фискальная дисциплина и эффективная налоговая политика.

Реформирование налоговой и таможенной политики должно стать важным инструментом всей политики экономической модернизации.

Важно использовать гибкую налоговую и бюджетную политику в целях стимулирования диверсификации и развития новых отраслей нашей экономики, привлечения в эти сферы иностранного капитала и ноу-хау.

Считаю необходимым в целях развития и расширения производства снизить ставку налога на добавленную стоимость.

Для проверки налоговых поступлений от крупнейших налогоплательщиков рассмотреть создание специализированного отдела в Налоговом комитете Министерства финансов. Он должен привлечь для проверки международные аудиторские фирмы, у которых отсутствует конфликт интересов.

Необходимо соблюдать жесткую бюджетную и налоговую дисциплину.

2.3. Повышение уровня эффективности и экономической отдачи топливно-энергетического и добывающего секторов экономики.

Осваивать новые ниши внутреннего и мирового рынка нам предстоит за счет развития глубокой переработки в нефтяной, газовой и других отраслях добывающей промышленности.

Каждое нефтегазовое месторождение должно рассматриваться как целостный анклав развития предпринимательства: от сферы современных бытовых услуг и до самого передового инженерного и программного обеспечения.

По отношению к потребителям Казахстан должен иметь репутацию надежного поставщика.

Расчитываю, что в течение этого года Правительство приступит к практической реализации комплексного Генерального плана развития нефтехимического производства в Казахстане на ближайшие десять лет.

2.4. Эффективное управление государственными активами.

Правительству необходимо создать прозрачную и ясную систему управления активами государства. Следует провести инвентаризацию государственной собственности и создать единую базу данных для всей страны. Должны применяться единые критерии при принятии решений о реабилитации или банкротстве. Банкротство должно быть последним шагом при невозможности восстановить деятельность убыточных государственных предприятий.

Необходимо прекратить практику привлечения одних и тех же конкурсных управляющих, предпочитающих банкротство как наиболее выгодный для себя способ управления госимуществом и создать максимум конкуренции в этой области. При необходимости - нанимать международные компании для управления наиболее крупными активами государства.

2.5.Повышение эффективности экономических взаимоотношений между государством и частным сектором на основе рыночных принципов.

Мы должны оптимизировать государственное участие в экономике за счет административной реформы.

Новая экономика требует новых управленческих решений, которые способны принимать только современно мыслящие и ориентированные на конечный результат государственные менеджеры.

Для развития контрактных отношений в обществе и укрепления института частной собственности необходимы дополнительные законодательные и административные меры, а также развитие системы независимого рассмотрения споров и арбитражных процедур.

Экономическая, административная и даже уголовная ответственность за неисполнение контрактных обязательств - должна распространяться как на представителей органов власти, так и на всех других агентов экономической жизни.

Нам очень важно иметь адекватное законодательство по защите прав миноритарных акционеров и учредителей. Следует также, предусмотреть предоставление законодательных гарантий против ренационализации.

Специальный акцент хочу сделать на необходимости скорейшего внедрения системы «электронного правительства». Это повысит эффективность деятельности государственных органов, приведет к снижению коррупции и административных барьеров.

2.6. Реализация широкомасштабной государственной поддержки предпринимательства, расширение и укрепление позиций малого и среднего бизнеса.

Фонд развития малого предпринимательства должен стать реальным источником финансовых ресурсов и экспертизы для различных слоев населения, желающих реализовать предпринимательский потенциал и инициативу. Необходимо расширить представительскую сеть Фонда, усилить работу в регионах, направленную на поддержку предпринимательства.

Надо также разрушить «скрытые» монополии, существующие в металлургии, в банковской сфере, в страховании, в химической промышленности и в других отраслях. Это нужно сделать через реформу антимонопольного законодательства, а также через создание привлекательных и прозрачных условий для вхождения в эти секторы экономики новых компаний – как отечественных, так и иностранных, то есть через повышение конкуренции в этих секторах.

Необходимо пресекать попытки бюрократии установить контроль над производственными активами.

2.7. Создание региональных “локомотивов” экономического развития за счет формирования региональных корпораций социального развития и предпринимательства

Социально-предпринимательские корпорации (СПК) - это устойчивые бизнес-структуры, осуществляющие свою деятельность с целью получения прибыли от производства и продажи товаров и услуг. Основным отличием СПК от коммерческих корпораций является то, что полученная прибыль реинвестируется для реализации социальных, экономических или культурных целей населения того региона, в интересах которого СПК создавались.

В Казахстане можно сформировать СПК в разных регионах, передав им при этом коммунальную собственность, землю, нерентабельные, но работающие предприятия, которые можно использовать для создания нового бизнеса.

Каждая СПК должна стать своего рода региональным институтом развития и может представлять собой холдинговую компанию, управляющую государственными активами в соответствующем регионе страны.

В дальнейшем, по мере накопления управленческого опыта и повышения уровня капитализации СПК, речь может идти о расширении и диверсификации их «сферы ответственности», включая выход на региональные и международные рынки.

Деятельность этих корпораций будет направлена на привлечение новых проектов, развитие малого и среднего бизнеса, усилении кооперации.

В результате СПК превратятся в крупных работодателей и «локомотивы» развития страны, не обременяя при этом государство увеличением числа государственных служащих.

2.8. Территориальное развитие, соответствующее потребностям сбалансированного развития экономики.

Сегодня нужна новая, современная стратегия территориального развития, направленная на активизацию экономической деятельности в развитых региональных центрах, способных стать «локомотивами» экономической модернизации страны в целом, а также формирование эффективной экономической специализации регионов. Все это должно найти отражение в Стратегии территориального развития Казахстана до 2015 года.

2.9. Развитие Астаны как города, соответствующего современным мировым стандартам, как одного из крупных центров международного взаимодействия в Евразии.

За короткое время Астана уже стала современным крупнейшим быстрорастущим городом страны. Ей по силам стать образцовой столицей на евразийском пространстве, и служить основой для обеспечения устойчивого развития страны.

Для этого мы должны реализовать несколько масштабных проектов.

Создать на левобережье Астаны современный, инновационный и динамичный кластер медицинских услуг на базе нового центра, объединяющего основные направления современной медицины.

Для формирования уникальной академической среды в нашей столице необходимо создать престижный университет международного уровня.

Кроме того, нужно обеспечить развитие индустриальной зоны, в которой сконцентрируются производства отрасли строительных материалов, мебельной, пищевой промышленности и другие конкурентоспособные направления.

Каждый застройщик должен будет потратить часть своего капитала на развитие социальной сферы города. Это является важным фактором привлечения бизнеса и населения в процесс развития города.

Надо уделить ключевое внимание обновлению имиджа города как привлекательного места для мирового бизнеса, делового туризма, проведения научных и культурных мероприятий международного значения.

В перспективе развитие города должно трансформироваться в формирование сетевой «зоны роста» с вовлечением в нее городов Темиртау, Карагандинской агломерации и Щучинско-Боровской курортной зоны.

2.10. Практическая реализация.

В целях практической реализации Второго Приоритета поручаю Правительству:

• Завершить разработку подзаконных актов к закону «О валютном регулировании», упростив порядок осуществления валютных операций.

• С 2007 года снизить ставку налога на добавленную стоимость на 1%, а с 2008-2009 годов - еще на 1-2%.

• С 2008 года снизить социальный налог в среднем на 30%, что должно стать стимулом для работодателей к повышению заработной платы работников;

• С 2007 года ввести фиксированную ставку подоходного налога для всех физических лиц в 10%. С целью сохранения уровня доходов низкооплачиваемой категории работников, предлагаю исключать из их облагаемого дохода минимальный размер заработной платы, вместо месячного расчетного показателя.

• С 1 января 2007 года ввести уменьшенную единую ставку налогообложения для субъектов малого бизнеса.

• В течение шести месяцев выработать конкретные предложения по созданию Специального отдела налоговой службы, о котором говорилось выше.

• В 2006 году начать активную реализацию комплексного Генерального плана развития нефтехимического производства на ближайшие десять лет.

• Составить Единый реестр государственной собственности, определив четкие цели ее использования и критерии эффективности.

• В течение 2006 года разработать и представить на обсуждение комплекс дополнительных мер, направленных на повышение ответственности за исполнение контрактных обязательств.

• Национальному банку и Агентству по надзору и регулированию за финансовыми рынками и финансовыми организациями разработать Закон о защите прав инвесторов, акционеров и учредителей, владеющих малыми долями в уставном капитале компаний.

• Ускорить реализацию проекта «электронного правительства». Для этого в этом году следует принять Закон «О Национальных реестрах идентификационных номеров» и внести необходимые изменения и дополнения в Закон «Об информатизации». В практической реализации это выразится в том, что каждый гражданин станет обладателем универсального персонального кода, вместо множества требуемых сейчас: РНН, СИК, номер паспорта и так далее.

• В течение шести месяцев внести предложения по совершенствованию антимонопольного законодательства и защите конкуренции.

• В 2006 году завершить разработку Стратегии территориального развития Казахстана до 2015 года.

• В течение трех месяцев разработать концепцию создания социально-предпринимательских корпораций, и к сентябрю 2006 года создать СПК в конкретных регионах.

• В 2006 году начать реализацию Стратегического плана развития города Астана до 2030 года и Государственной программы социально-экономического развития города Астана на 2006-2010 годы.

• В течение шести месяцев внести изменения в законодательство, касающееся деятельности государственной холдинговой компании «Самрук» и разработать программу выведения ценных бумаг национальных компаний на фондовый рынок.

3. Третий приоритет: Современная социальная политика,

защищающая наиболее «уязвимые» слои населения,

и поддерживающая развитие экономики.

К числу наиболее приоритетных направлений дальнейшей модернизации социальной сферы относятся следующие.

3.1. Поддержка наиболее «уязвимых» слоев населения.

Государство, как и прежде, не будет жалеть средств на поддержку социально «уязвимых» слоев населения.

Считаю возможным и необходимым повышение уровня государственной поддержки участников региональных военных конфликтов и некоторых других категорий населения.

Должен быть наведен порядок и устранены возникшие перекосы выплат пенсий пенсионерам силовых структур.

Настало время для участия частного сектора в обеспечении системы социальных услуг, особенно на получение образования и новой специальности, а также усиления ответственности бизнеса за социальную стабильность.

3.2. Переориентирование системы социальной поддержки в соответствии с условиями рыночной экономики.

Самой действенной социальной политикой была и остается политика устойчивой занятости.

Считаю, что государство обязано взять на себя полную ответственность за поддержку лишь тех членов общества, которые действительно нуждаются в этой помощи.

В этой связи политика социальной помощи должна сосредоточиться в рамках, определяемых не «нуждами социальных слоев», а «подготовкой работоспособных граждан для входа в пул работающих». Государственная система поддержки граждан должна быть выстроена таким образом, чтобы стимулировать их к переобучению и получению новой профессии.

В ходе проведения моего Прямого эфира с казахстанцами в августе прошлого года поступило очень много предложений по выплате пенсий и социальных выплат месяц в месяц. Этот вопрос будем решать.

В целях расширения сферы социального обслуживания, объема социальных услуг и повышения их качества предстоит разработать и законодательно утвердить перечень гарантированных и дополнительных социальных услуг и внести изменения в порядок их предоставления.

Предстоит внедрить государственные стандарты социального обслуживания, ввести обязательное лицензирование деятельности организаций, занимающихся социальным обслуживанием, и аккредитацию их работников.

3.3. Вопросы жилищного строительства и развития рынка недвижимости.

У нас уже третий год реализуется жилищная программа. За это время мы смогли в полной мере оценить ее достоинства.

Только за 2005 год по всем источникам финансирования введено свыше 5 миллионов квадратных метров жилья, при предусмотренных программой трех миллионах, что в 1,8 раза больше уровня 2004 года.

Надо очень тщательно изучить успехи и недостатки в этой работе и скорректировать жилищную программу.

Необходимо создать стимулы для широкомасштабного развития индивидуального жилищного строительства.

Следует дальше развивать систему жилищных строительных сбережений для граждан, доходы которых не позволяют приобрести жилье по системе ипотечного кредитования.

В стране нужно развивать рынок арендного жилья, в соответствии с мировыми стандартами, и сделать его прозрачным для государства и интересным для бизнеса.

3.4. Переход на современные принципы и стандарты в организации сферы здравоохранения.

Реализация с 2005 года Государственной программы развития и реформирования здравоохранения доказала в целом правильность и эффективность выбранных стратегических направлений развития отрасли.

Вместе с тем, с учетом новых задач, считаю необходимым уже в этом году завершить работу по реализации пакета законодательных и административных реформ в отрасли с учетом перехода на международные стандарты.

Необходимо привлечение лидирующих иностранных компаний для создания и управления в Казахстане современными клиниками на самом высоком уровне.

Должны быть осуществлены новые подходы к оплате труда медицинских работников в зависимости от конечного результата труда, с учетом его качества, объема и сложности оказываемой медицинской помощи, а также уровня квалификации.

3.5. Обеспечение охраны окружающей среды и экологической безопасности в соответствии с международными стандартами.

В 2006 году должен быть принят Экологический Кодекс, направленный на гармонизацию нашего экологического законодательства с передовыми международными актами, переход на новые стандарты, совершенствование системы государственного контроля.

В целом, к 2010 году мы должны создать основные экологические стандарты устойчивого развития общества.

3.6. Внедрение международных стандартов социальной ответственности бизнеса.

Казахстанский бизнес уже прочно стоит на ногах, начинает осознавать свою социальную ответственность и выстраивать свою деятельность в соответствии с ней. Пример в этом подают наши национальные компании и крупные инвесторы, выделяя средства на благотворительность, проекты в образовании, здравоохранении, спорте и культуре, оказывая реальную поддержку социально незащищенным гражданам.

Для бизнес-среды такая практика должна стать нормой, так, как это происходит в развитых странах.

К примеру, совместная деятельность бизнеса и образовательной системы в области подготовки квалифицированных кадров для экономики выгодна как самим компаниям, так и интересам страны в целом.

Очевидно, что здесь требуется как серьезная разъяснительная работа, так и программа поддержки инициатив бизнеса.

Полагаю, нам пора разработать общепринятые правила социальной отчетности бизнеса и повысить его социальную ответственность в решении общенациональных задач, опираясь на лучший международный опыт в этой области.

Стандарты социальной ответственности бизнеса определены в Глобальном договоре ООН.

3.7. Создание эффективной системы развития трудовых ресурсов.

Нам нужна современная концепция миграционной политики.

Сложившаяся в Казахстане благоприятная социально-экономическая ситуация создает условия для притока иностранной рабочей силы.

Правительству с учетом опыта других стран нужно проработать механизм проведения разовой акции по легализации незаконных трудовых мигрантов, осуществляющих трудовую деятельность на территории республики путем их регистрации в органах внутренних дел и других соответствующих ведомствах.

Кроме того, нам нужно выработать механизмы привлечения в Казахстан высококвалифицированных и профессиональных работников, которые могли бы работать в нашей республике на постоянной основе.

При этом мы не должны забывать о воспитании и повышении квалификации и профессионализма наших отечественных работников.

Наше внимание должно быть в большей степени уделено созданию условий по предварительной подготовке в специальных центрах, адаптации и интеграции оралманов в наше общество. Если обучить их профессии, языку, как принято в других странах, они быстрее привыкнут к новым условиям.

3.8. Практическая реализация.

Для решения вышеперечисленных вопросов социальной защиты населения поручаю Правительству:

• с 2007 года повысить заработную плату работников бюджетной сферы в среднем на 30 процентов;

• с 1 июля 2006 года размеры специальных государственных пособий увеличить:

- лицам, приравненным к участникам войны в 2,4 раза (c 2 472 тенге до 5 974 тенге);

- лицам, приравненным к инвалидам войны в 1,2 раза (с 5 871 тенге до 7 313 тенге);

- вдовам воинов, погибших в период Великой Отечественной войны в 1,6 раза (с 2 781 тенге до 4 326 тенге);

- семьям, погибших (умерших) военнослужащих в полтора раза (с 2 884 тенге до 4 429 тенге);

- женам, мужьям умерших инвалидов войны в 2,7 раза (с 927 тенге до 2 472 тенге);

- лицам, награжденным орденами и медалями бывшего Союза ССР за самоотверженный труд в годы Великой Отечественной войны, а также лицам, проработавшим (прослужившим) не менее шести месяцев в тылу в два раза (с 1030 тенге до 2 060 тенге);

- лицам из числа участников ликвидации последствий катастрофы на Чернобыльской АЭС в 1988-89 годах в четыре раза (с 515 тенге до 2 060 тенге).

• С 1 июля текущего года провести разовое дифференцированное повышение размеров пенсий для пенсионеров силовых структур.

Кроме того, я поручаю Правительству провести еще ряд мероприятий для улучшения социальной системы в нашей республике:

• С 2007 года перейти к осуществлению пенсионных и социальных выплат за текущий месяц, выделив на эти цели порядка 30 миллиардов тенге.

• В 2007 году разработать проект Кодекса о здоровье народа и системе здравоохранения.

• Разработать Программу по обучению и профессиональной подготовке квалифицированных национальных кадров по рабочим специальностям через систему профессионально-технических и высших образовательных заведений.

В программе должен быть задействован потенциал иностранных компаний, работающих в Казахстане, частного бизнеса, путем создания для них стимулов и механизмов для участия в системе профессионально-технического образования.

• В 2006 году необходимо принять Трудовой кодекс, концепция которого соответствует всем международным стандартам, требованиям Международной организации труда и Всемирной торговой организации.

• Правительству в 2006 году разработать объективные критерии включения в квоту иммиграции оралманов с учетом их образования и квалификации.

Дорогие казахстанцы! Повышая наше экономическое благосостояние, мы не должны забывать о людях, которые в разное время при разных обстоятельствах, пожертвовали своей жизнью и здоровьем, когда это было нужно для родной им страны, мы не должны забывать об их семьях и близких.

И Казахстан никогда не забывает о своей социальной ответственности перед ними. С 2002 года ежегодные расходы республиканского бюджета на оказание социальной помощи и социального обеспечения, включая расходы, запланированные на 2006 год, выросли со 160 миллиардов тенге до более 362 миллиардов тенге, то есть больше чем в два раза.

Как вы видите, по мере роста возможностей, государство будет продолжать увеличивать размеры оказываемой им помощи.

4. Четвертый приоритет: Развитие современного образования,

непрерывное повышение квалификации

и переквалификации кадров и дальнейшее процветание

культуры народа Казахстана

4.1. Развитие системы современного образования и подготовки квалифицированных кадров.

Реформа образования – это один из важнейших инструментов, позволяющих обеспечить реальную конкурентоспособность Казахстана.

Нам нужна современная система образования, соответствующая потребностям экономической и общественной модернизации.

Поэтому в рамках перехода на двенадцатилетнее обучение нельзя исключать десятилетнее среднее образование для желающих выбрать в дальнейшем обучение в заведениях технического и профессионального образования. Необходимо создать условия для получения образования на протяжении всей жизни человека.

Для тех, кто желает получить высшее образование должны быть выработаны предложения по 12-летнему обучению.

В сфере высшего образования должна быть проведена оптимизация сети ВУЗов с уделением особого внимания на развитие технического образования. Для подготовки современных государственных менеджеров на базе Академии государственного управления должна быть создана с участием зарубежных партнеров национальная управленческая школа, отвечающая самым высоким международным стандартам.

В целях стимулирования развития системы образования необходимо укреплять партнерство между частным сектором и государством, совершенствовать систему государственно-частного образовательного кредитования.

Cледует подумать о дифференциации стоимости государственных грантов в зависимости от статуса ВУЗа и специальности.

4.2. Укрепление роли культуры в процессе становления государственности страны на основе многонациональности и многоконфессиональности Казахстана.

Сейчас настала пора оптимизации государственно-частного участия в развитии сферы культуры, то есть в создании условий, при которых наши таланты могут иметь достойный уровень жизни за счет своей творческой деятельности. Это и государственная поддержка при проведении крупных международных аукционов искусства в стране, поддержка талантливых музыкантов и исполнителей и создание, к примеру, частной компании с минимальным государственным участием по страхованию и перевозке выставок искусства и тому подобные меры.

Занятость в сфере культуры - огромный источник гибкого местного спроса, незамедлительно отражающийся на благосостоянии нашего населения.

5. Пятый приоритет: Дальнейшее развитие демократии

и модернизация политической системы

Как вы знаете, в течение прошлого года в стране было развернуто обсуждение Общенациональной программы демократических реформ. Национальная комиссия по вопросам демократизации и гражданского общества обобщила итоги состоявшихся дискуссий.

Мы продолжим масштабные политические реформы в стране, направленные на повышение эффективности политической системы и государственного устройства Казахстана.

Необходимо гармонично учитывать как общие закономерности построения демократических и процветающих государств, так и важные культурно-исторические черты и традиции нашего общества.

Единение, которое продемонстрировали казахстанцы, выбирая Главу государства в декабре прошлого года, не оставляет сомнений в консолидации нашего общества. Наши граждане четко понимают, что это необходимое условие стабильного развития страны. Мы впервые в ходе предвыборной кампании столкнулись с таким феноменом как обеспокоенность казахстанцев, а в отдельных случаях, и просто страх из-за возможной дестабилизации в стране, тем более, что кое-кто, видимо, на это и рассчитывал.

И мы помним, как облегченно вздохнули наши граждане после выборов.

Мы должны признать, что отсутствие глубоких традиций демократической культуры, восприятие свободы как вседозволенности вполне способны дестабилизировать страну, перечеркнуть все наши планы на будущее и отбросить нас далеко назад. Это урок, который мы извлекли из состоявшейся президентской гонки.

Одна из причин наших заблуждений в том, что либерализм власти, воспринимается упрощенно, как ее слабость и неспособность наложить вето на те или иные «шалости» и «капризы» своевольных честолюбцев. Нам надо избавляться от иллюзий и заблуждений.

Поэтому без оглядки на критику внутри страны и извне, мы должны наряду с развитием демократических традиций предусмотреть достаточно жесткую систему их защиты. Надо, наконец, осуществлять суровый спрос за нарушение законов, должны быть определены меры ответственности за клевету, подкуп, насилие, и, если нужно, пересмотрены соответствующие законы.

Обеспечение исполнения гражданами Конституции и законов страны - обязанность правоохранительных органов. Для них не должен возникать вопрос: «а что скажут где-то и кто-то?», а есть четкое правило: «нарушил закон - несешь ответственность согласно его статьям». Иначе мы повторим советское «закон-дышло».

Кто из руководителей правоохранительных органов не исполняет это правило, тот не может оставаться в должности. По-другому мы не построим правовое государство и демократическое общество.

Мы должны поставить жесткий заслон распространению религиозного экстремизма.

Мы должны активно привлекать НПО на развитие социальной сферы, для контроля исполнения программ развития страны. В то же время, мы не должны допускать их деятельность, не предусмотренную законом.

Ассамблея народов Казахстана вот уже более 10 лет превосходно решает задачи единения многонационального народа Казахстана. Я не помню случая за это время, чтобы, принимая важное для страны и народа решение, мы бы обошли вниманием Ассамблею или не приняли бы в расчет ее позицию. Полагаю, что роль этого общественного института надо повышать. Все эти вопросы предстоит рассмотреть Госкомиссии по вопросам демократизации.

6. Шестой приоритет: Реализация Cтратегии национальной безопасности, адекватной современным угрозам и вызовам

К числу наиболее приоритетных направлений дальнейшего укрепления национальной безопасности нашей страны относятся следующие.

6.1. Новая Стратегия национальной безопасности на 2006-2010 годы.

Укрепление государственности, национального суверенитета и целостности Казахстана должно осуществляться на основе новой военной доктрины. Она должна предусматривать создание профессиональной армии, способной осуществлять быстрое развертывание сил и средств, соответствовать самым высоким международным стандартам.

Вооруженные силы Казахстана должны быть обеспечены современными военно-техническими средствами, они оправданно рассчитывают на высокие оборонные технологии, соответствующие угрозам, специфическим для Казахстана и новой международной ситуации.

Следует подробно рассчитать необходимые средства и учесть их в военной доктрине и для решения поставленных задач объем расходов государственного бюджета на оборону надо увеличить.

6.2. Политика, направленная на противодействие религиозному экстремизму и борьбу с международным терроризмом и наркоторговлей.

Укрепление и расширение международного сотрудничества в борьбе с терроризмом, организованной преступностью, незаконным распространением оружия, наркоторговлей и другими подобными угрозами предполагает активное участие Казахстана в разработке и практической реализации соответствующих международных договоров и соглашений. Мы должны укреплять сотрудничество государств центрально-азиатского региона для противостояния этим вызовам современности, в том числе, участвуя в проведении совместных учений в рамках ОДКБ и ШОС, а также совместных с НАТО антитеррористических инициатив и операций.

6.3. Последовательная реализация комплексной общенациональной программы по борьбе с коррупцией как угрозой национальной безопасности и общественной стабильности.

Мы постоянно работаем по борьбе с коррупцией и улучшаем ситуацию, но непрозрачность денежных потоков некоторых финансово-промышленных групп и их незаконное обогащение за счет сокрытия прибыли, вывод финансов и имущества в зарубежье, уклонение от налогов, а также теневая экономика становятся серьезными ограничителями нашего развития. Именно их представители сотрясают воздух призывами о борьбе с коррупцией. В то же время именно здесь кроются основные потери бюджета. Пора перейти от слов к действию.

Необходимо внести изменения и дополнения в законодательство, обеспечивающие прозрачность деятельности и финансовых потоков национальных компаний и государственных предприятий, а также крупных частных компаний. Это обеспечение прозрачности процесса приватизации, принятия решений в области налоговой политики, недропользования и земельных отношений.

Думаю, настало время по-настоящему ответственно и взвешенно рассмотреть проблему амнистии капиталов и имущества, выведенных из легального оборота. Этот процесс, проведенный открыто, может стать одним из важных элементов построения прозрачной экономики Казахстана. Разумеется, говоря о необходимости проработки вопроса об амнистии капитала, я не имею в виду те доходы, которые были получены в результате преступной деятельности, такой как наркоторговля, бандитизм, незаконная торговля оружием и т.п.

Хочу специально подчеркнуть, что амнистия капиталов и имущества не может быть бесплатной. Активы, выведенные из легального оборота или вывезенные за рубеж, не облагались налогами и не пополняли бюджет государства. Эти долги должны быть компенсированы через специальный налог в 10% от стоимости легализуемых активов, который поступит в бюджет страны. Это небольшая цена за те доходы, которые получены в результате вывода капиталов из легального оборота.

Этим государство предлагает заплатить небольшой налог в развитие своей страны, получив тем самым право в виде специального документа на законное владение своими активами, стать честным и жить спокойно.

Мы не будем заставлять возвращать активы в Казахстан, если с них будет уплачен налог в 10%. Понятно, что активы не просто спрятаны, они работают на своего владельца, приносят ему доход. Поэтому напрашивается вопрос: «Почему, например, гражданин США, имея активы за пределами своей страны, платит налог от доходов, полученных за рубежом, а наши граждане этого не делают?».

По международной практике должны платить.

Если эти люди захотят вернуть деньги в Казахстан, чтобы они работали внутри страны, механизм амнистии должен предусмотреть и такую возможность.

Многие прячут свою недвижимую собственность, компании. Эти активы выведены из оборота, их нельзя заложить. Легализация всей собственности выгодна гражданам и стране.

Необходимо разработать простой и эффективный механизм, который будет гарантировать владельцам легализованных активов защиту от каких-либо преследований. Одну амнистию мы проводили. Положительный опыт у нас уже есть. Механизм должен быть понятен и доведен до каждого казахстанца и мирового сообщества.

При этом все должны понимать, что после амнистии капиталов, будут проведены мероприятия по поиску выведенных ранее из легального оборота капиталов. Эта работа будет проводиться совместно с международными правоохранительными организациями. Тогда тем, кто не воспользовался предоставленной возможностью, обижаться не надо.

Правительству нужно в течение первого полугодия этого года разработать и внести на обсуждение в Парламент соответствующий законопроект, в котором предусмотреть четкий механизм, учитывающий все возможные нюансы этого сложного вопроса.

Администрации Президента и Правительству разработать и провести комплекс мероприятий по разъяснению целей, механизма и значения данной акции.

7. Седьмой приоритет: Дальнейшая реализация

сбалансированного и ответственного внешнеполитического курса, учитывающего интересы Казахстана

и динамику регионального и мирового развития

Наши приоритеты во внешней политике остаются неизменными. Казахстан всегда будет оставаться ответственным и надежным международным партнером.

7.1. Развитие отношений стратегического партнерства с Россией на основе широких интеграционных процессов между нашими странами.

Казахстанско-российские отношения находятся на высоком уровне доверия и стратегического партнерства.

Российский вектор – важнейший приоритет внешней политики Казахстана.

Между Казахстаном и Россией не существует проблем, которые не были бы решены путем конструктивного диалога и учета взаимных интересов. Это касается как политических, так и экономических вопросов.

Главные вопросы сегодня лежат в плоскости расширения торгово-экономического сотрудничества и развития региональной интеграции в рамках ЕврАзЭС, ЕЭП, ШОС. Важное место занимают вопросы укрепления безопасности. Во всех этих сферах Казахстан и Россия имеют схожие или близкие позиции.

7.2. Укрепление взаимовыгодного сотрудничества с КНР.

Мы продолжим релизацию двусторонних договоров с Китайской Народной Республикой по вопросам экономического и политического сотрудничества. Казахстан исходит из того, что альтернативы взаимовыгодным связям с этой динамично развивающейся страной не существует. Экономическое сотрудничество должно подкрепляться активным политическим диалогом по проблемам международной безопасности.

Мы также намерены координировать политику по решению проблем миграции и региональной безопасности как в рамках ШОС, так и на основе конкретных двусторонних инициатив и договоренностей.

7.3. Укрепление высокого уровня взаимоотношений с США.

Между Казахстаном и США установлены отношения долгосрочного и стабильного партнерства, которые характеризуются широким спектром взаимодействия по вопросам обеспечения международной энергетической стабильности и безопасности, борьбы с терроризмом и религиозным экстремизмом, продолжения демократических преобразований.

В повестке дня - дальнейшее развитие сотрудничества в экономической сфере, создание благоприятных условий для привлечения американских инвестиций и внедрения передовых технологий в Казахстане.

7.4. Развитие сотрудничества с Европейским Союзом.

Казахстан заинтересован в придании сотрудничеству с ЕС большей содержательности в области региональной и международной безопасности, экономики, социального и культурного развития. Мы должны создавать для наших европейских партнеров благоприятные условия для инвестиционной деятельности, реализации крупных международных проектов, привлечения в нашу страну передовых технологий и знаний.

Целесообразно укреплять сотрудничество с ОБСЕ по решению проблем и вызовов современности, обеспечению мира и безопасности, обеспечению основных свобод человека.

7.5. Сотрудничество с соседними государствами Средней Азии.

Важно не снижать темпов интеграции в нашем регионе. Мы должны развивать всесторонние связи с соседними государствами Средней Азии, с которыми нас объединяют общая культура и история. Наше взаимодействие в торгово-экономической и культурно – гуманитарной сферах имеет самые благоприятные перспективы.

Наши усилия должны быть направлены на их дальнейшее развитие.

7.6. Развитие наших отношений со странами мусульманского мира.

Для нас является совершенно естественным активное участие в структурах международного сотрудничества и культурного обмена со странами мусульманского мира. Мы также активно развиваем взаимовыгодные и взаимообогащающие двусторонние отношения с большинством исламских стран и стран Арабского Востока.

В международном сообществе уже получила признание наша последовательная политика, направленная на обеспечение толерантности, межконфессионального и межкультурного согласия представителей всех национальностей, проживающих в нашей стране и представляющих единый народ Казахстана. Народ, который активно строит современное и конкурентоспособное светское государство.

Именно поэтому я хочу еще раз подтвердить готовность Казахстана выполнять функции одного из центров межкультурного и межконфессионального диалога на международном уровне, тем более что мы уже располагаем подобным опытом.

Думаю, что с рядом стран мусульманского мира, которые, как и мы, заинтересованы в расширении и углублении так называемого диалога цивилизаций, мы могли бы совместно выступить с рядом международных инициатив, направленных на сближение понимания между Востоком и Западом по ключевым проблемам современного мироустройства.

Дорогие казахстанцы!

Уважаемые депутаты и члены Правительства!

Дамы и господа!

Прошло не так много времени с тех пор, как вы оказали мне высочайшую поддержку, вновь доверив свою судьбу и судьбу нашего Отечества.

Мы с вами всегда, по большому счету, были единомышленниками, не давали повода усомниться друг в друге. Мои обещания никогда не оказывались пустыми, а ваша поддержка всегда была искренней, обнадеживающей и вдохновляющей на большие свершения.

Сегодня я представил на ваше обсуждение Cтратегию, позволяющую Казахстану претендовать на место в сообществе конкурентоспособных и развитых государств, обозначив те задачи, которые нам предстоит решать.

Когда народ един, живет в мире и благополучии, для него нет недостижимых высот.

Мы это доказали самоотверженным трудом, своим единством во имя процветания родного Отечества.

Надеюсь на вас. Как всегда, расчитываю на ваше понимание и поддержку в этих грандиозных по масштабам, начинаниях, и желаю успеха.

Спасибо.

Астана, 1 марта 2006 года.

ҚР Президенті Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы, 2006 жыл

Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында

Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы

Қымбатты қазақстандықтар!

Құрметті депутаттар және Үкімет мүшелері!

Ханымдар мен мырзалар!

Қазақстан бүгінгі таңда әлеуметтік-экономикалық жаңару мен саяси демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басқалы тұр.

Мен өзіміздің әлемдік рейтинг кестесінің жоғары бөлігіне іліккен елдер тобының ішінен орын алуымызға мүмкіндік беретін басты негіздер мыналар деп білемін.

Біріншіден,  өркенді де өршіл дамып келе жатқан қоғамның іргетасы тек қана осы заманғы, бәсекеге қабілетті және бір ғана шикізат секторының шеңберімен шектеліп қалмайтын ашық нарық экономикасы бола алады. Бұл — жеке меншік институты мен келісім-шарттық қатынастарды құрметтеу мен қорғауға, қоғамның барлық мүшелерінің бастамашылығы мен іскерлігіне негізделген экономика.

Екіншіден, біз аға ұрпақты, ана мен баланы, жастарды қамқорлық пен ілтипатқа бөлейтін әлеуметтік бағдарланған қоғам, ел халқының барлық топтары тұрмысының жоғары сапасы мен алдыңғы қатарлы әлеуметтік стандарттарын қамтамасыз ететін қоғам құрудамыз.

Үшіншіден, біз еркін, ашық әрі демократиялық қоғам орнатудамыз.

Төртіншіден, біз дәйекті түрде саяси тежемелік пен тепе-теңдіктің үйлестірілген жүйесіне негізделген құқықтық мемлекет құрып, оны нығайта береміз.

Бесіншіден, біз барлық діндердің тең құқылығына кепілдік береміз және Қазақстанда конфессияаралық келісімді қамтамасыз етеміз. Біз Исламның, басқа да әлемдік және дәстүрлі діндердің озық үрдістерін құрметтеп әрі дамыта отырып, осы заманғы зайырлы мемлекет орнатамыз.

Алтыншыдан, біз қазақ халқының санғасырлық дәстүрін, тілі мен мәдениетін сақтап, түлете береміз. Сонымен қатар ұлтаралық және мәдениетаралық келісімді, біртұтас Қазақстан халқының ілгері дамуын қамтамасыз етеміз.

Жетіншіден, біз өз елімізді халықаралық қоғамдастықтың толық құқылы және жауапты мүшесі ретінде қарастырамыз, ал мұның өзі біздің аса маңызды басымдықтарымыздың бірі. Қазақстан мұнда геосаяси тұрақтылықты және өңірдегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөнінде маңызды міндеттер атқарып отыр.

Бүгін, cіздерге, құрметті қазақстандықтар, өзімнің жыл сайынғы Жолдауымды арнай отырып, мен Қазақстанның әлемнің бәсекеге барынша қабілетті әрі серпінді дамып келе жатқан мемлекеттерінің қатарына қарай қадам басуы жолындағы негізгі басымдықтарды ұсынғым келеді.

1. Бірінші басымдық: Қазақстанның әлемдік экономикаға ойдағыдай кірігуі – елдің     экономикалық дамуының сапалық серпілісінің негізі

Біз Қазақстанның жаһандық экономикалық үрдістерге сәйкес дамып келе жатқан ел болуын қалаймыз. Әлемдегі жасалған жаңа мен озық атаулыны бойына сіңірген, дүниежүзілік шаруашылықтан шағын да болса өзіне лайық “орнын” иемденген, әрі жаңа экономикалық жағдайларға жылдам бейімделуге қабілетті ел болуын қалаймыз.

Біз қатаң бәсекеге әзір тұрып, оны өз мүддемізге пайдалана білуіміз керек. Қазақстан көп тарапты халықаралық экономикалық жобаларға белсене қатыса алады, қатысуға тиіс те, өйткені олар біздің жаһандық экономикаға кірігуімізге жәрдемдеседі әрі сол арқылы біздің қолайлы экономикалық-географиялық жағдайымызға және қолымыздағы ресурстарымызға сүйенеді.

Мемлекет өз тарапынан іскерлік бастамашылықтың жолындағы заңнамалық, әкімшілік және бюрократиялық кедергілерді ысырып тастауға, жеке меншік капиталдың келешегі үлкен кемел бастамаларына тікелей қолдау көрсетуге міндетті.

Қазақстанның экономикалық дамуындағы сапалық “серпілісті” әлемдік экономикаға кірігудің қажетті шарты ретінде пайымдай отырып, мен мынадай бағыттарға баса назар аудару керек деп санаймын.

1.1. Халықаралық маңыздағы “серпілістік” жобаларды      іске асыру, индустрияны дамыту, әлемдік рыноктың             белгілі бір тауашаларында бәсекеге қабілетті бола алатын тауарлар мен қызметтерді өндіру

Біз түпкі өнімдерін экспортқа шығаруға бағдарланған өндірістерді, мұнай-газ, көлік саласында және машина жасау мен металлургиядағы, химия мен агроөнеркәсіп кешеніндегі басқа да ішкі салаларда бірлескен кәсіпорындар құруға және дамытуға арқа сүйеуіміз керек. Алдымызда халықаралық ұйымдардың белсене қатысуымен биотехнологиялық орталықтар; өңірлік ІT-орталық ретінде ақпараттық технологиялар паркін дамыту міндеті тұр.

Үкімет ұлттық тауарлар мен қызмет көрсетудің бәсекеге қабілеттілігін қолдауға бағытталған нақты бағдарламалар қабылдауы қажет. Жеке меншік бизнесті қолдаудың және оның тауарлары мен қызметін әлемдік рыноктарға жылжытатын мамандандырылған құрылымдар болуы шарт, мұндай ұйымдардың әлемдік тәжірибесін зерделеп, оны еліміздің жағдайына бейімдеуіміз керек.

1.2. Қазақстанның өңірлік және халықаралық экономикалық бірлестіктер мен ассоциацияларға       қатысуы жолымен халықаралық экономикаға кірігуі

Қазақстан көп тарапты халықаралық экономикалық жобаларға белсене қатыса алады және қатысуға тиіс, мұның өзі біздің жаһандық экономикаға кірігуімізге жәрдемдеседі әрі біздің экспорттаушыларымызға қолдау көрсетеді.

Өңірлік серіктестікке келгенде, біз ЕурАзЭҚ шеңберінде өзара тиімді ынтымақтастықты кеңейтуге және Біртұтас Экономикалық кеңістікті қалыптастыруға одан әрі септесе беру ниетіндеміз.

Сонымен қатар Бүкілдүниежүзілік банк, Еуропа Қайта құру және даму банкі, Азия даму банкі және таяуда құрылған Еуразия даму банкінің жобаларына баса назар аудару керек.

1.3. Қазақстанды экономикалық жаңарту мен халықаралық рыноктарда бәсекеге қабілеттілігін      нығайтудың қосымша құралы ретінде БСҰ-ға кіру

Қазақстанның БСҰ-ға кіруі жолындағы келіссөз үдерісі тоқтаусыз жүргізіліп жатыр. Республиканың сыртқы сауда режимін реттейтін заңдарының едәуір бөлігі қазірдің өзінде БСҰ нормаларына сәйкес келтірілді немесе Парламентте талқылану үстінде.

Еліміздің осы халықаралық экономикалық ұйымға енуі Қазақстанның дүниежүзілік рыноктағы бәсекеге қабілеттілігін нығайту үшін кең мүмкіндіктер ашатынына сенімдімін. Дегенмен осы мүмкіндіктерді ұтымды әрі тиімді пайдалана білу керек.

Біз әлі қолға алынбаған секторлардағы шетел инвесторларының құрылтайшылық қатысуы деңгейіндегі экономикалық тұрғыдан өзін ақтамайтын шектеулерді алып тастауымыз керек.

1.4. Экспорттық-импорттық кредиттеуді дамытуды мемлекеттік қолдау

Шикізаттық емес тауарлардың экспорты мен жоғары технологиялық жабдықтардың импортын қолдау мен кредиттеу басымдыққа айналуға тиіс.

Бүгінгі күні дайын өнімдер экспортының көлемі жылына 2 миллиард АҚШ долларын құрап отыр. Шикізаттық емес экспорт он жылға жуық осы деңгейде қалып келеді. Ендігі жерде осы көлемді үдемелі түрде ұлғайтатын уақыт жетті.

Біз үздік әлемдік тәжірибеге сүйеніп, шет елдердің экспорт-импорт агенттіктерімен ынтымақтастықты белсенді дамытуымыз керек.

1.5. Қазақстанның жаңа технологияларды әзірлейтін         және дамытатын халықаралық компаниялардың құрылтайшысы және акционері ретінде қатысуы

 Қазақстанға өзінің ғылыми әлеуетіне қоса жоғары технологиялардың халықаралық бизнесіне қатысатын және оған бастапқы құрылтайшылық деңгейінде қатысу жөнінде бастамашылық танытатын уақыт жетті деп білемін.

Бұл жерде осы жұмыс үшін жауап беретін Инновациялық қордың атқаратын рөлі өте маңызды.

Біздің осы орайда экономикалық дамудың барынша “серпілісті” бағыттарындағы озық технологиялық идеяларды игеру үшін күллі дүние жүзіндегі жаңа немесе енді қалыптаса бастаған жоғары технологиялық компаниялар акцияларының пакеттерін сатып алатын басқа елдердің өнегесіне ден қойғанымыз абзал.

Осы арқылы біз тиісті авторлық құқық пен зияткерлік меншіктің иесі бола аламыз. Мұндай жобалар үшін бізге өзге елдердегі “құрметті консулдар” институтын кеңінен пайдалану керек.
Үкімет Қазақстанның халықаралық рыноктағы технологиялық бастамашылығы мәселесін мұқият пысықтауы тиіс.

1.6. Қазақстанда зиаткерлік меншік құқығымен және сауда маркасымен қорғалған тауарлар өндірісі үшін қолайлы жағдайлар қалыптастыру

Қазақстанның авторлық құқық пен сауда белгісін қорғаудың қатаң кепілі ретіндегі беделін нығайту бізге экономиканың жаңа секторларын белсенді түрде дамытып, әртараптандыруға мүмкіндік береді.

Қазақстанда алдамыш өнімдерге төзбестік көзқарас туғызуға бағытталған жариялы науқан жүзеге асырылуға тиіс, сонымен қатар зияткерлік меншік құқығын бұзу мен сауда белгілерін қолдан жасаушылар үшін әкімшілік және қылмыстық қудалау шараларын қабылдау керек. Мұндай шаралардың жоғары технологиялық және ғылыми қамтымды өнімдер шығарушылардың мақұлдауы мен қолдауына ие болатынына, Қазақстан экономикасына жаңа инвестициялар ағысын қамтамасыз етіп, оны әртараптандыруға кең мүмкіндіктер ашатынына сенімдімін.

1.7. Ең жоғары халықаралық стандарттарға сай келетін академиялық орталықтар мен оқу орындарын құру

Қазақстанда халықаралық ұйымдардың қатысуымен осы заманғы ғылыми орталықтар мен “технологиялық парктер” құру мен дамыту, жаңа технологияларды игеру үдерісіне қолдау көрсету мен кадрлардың білігін бағдарлаудың икемді жүйесін қалыптастыруымыз керек.

Ғылыми әлеуетті дамыту қолданбалы ғылымды өндіріс пен бизнеске мейлінше жақындатуға бағытталуға тиіс.

Көш басында жүрген академиялық институттар мен орталықтарды Қазақстанға тарту үшін тиісті алғышарттар жасау қажет. Бұл үшін бізге Қазақстанда халықаралық оқу орындарын бірлесе дамыту үшін “инкубациялық жобалар” үлгісіндегі құралдарды пайдалануымыз керек.

“Инкубациялық жобаларды” дамытуды көтермелеу мақсатында Үкімет, Үндістанда жасалғандай, ғылыми орталықтарды дамыту үшін жер телімдерін тегін беру, бастапқы капитал бөлу, қажетті негіздік инфрақұрылымды жасақтау және басқа да бірсыпыра шараларды ұйымдастыру мәселелерін шешуге тиіс деп санаймын.

1.8. Осы заманғы және бәсекеге қабілетті көлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту

Қазақстанның көлік-коммуникация кешенінің басты мақсаты еуразиялық көлік жүйесіне кірігу болып қала береді. Көлік-коммуникация кешенін дамыту Еуропа мен Азия ортасындағы аралық көпір болып отырған еліміздің геостратегиялық орналасуының артықшылықтарын пайдалануды толығымен қамтамасыз етуге тиіс.

Жүктердің тез өткізілуін ұйымдастыру жөнінде тиімді рәсімдер енгізу үшін көршілермен арадағы нақтылы уағдаластықтарды дамыту қажет.

Осы және басқа да міндеттердің бәрі Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі Көлік стратегиясын әзірлеу мен іске асыру барысында ескерілуге тиіс.

Бұл мәселелерді шешуде біз мемлекеттік-жеке меншік серіктестікті қамтамасыз ету тетіктеріне баса назар аударуға тиіспіз.

1.9. Табиғат ресурстарын пайдаланудың ашық саясатын іске асыру

Біз табиғи ресурстарды пайдаланудың, трансұлттық компаниялармен және өңірдегі басты көршілерімізбен ынтымақтастықтың айқын әрі тұрақты шарттарын қамтамасыз етудің ашық саясатын жүргізуге бастама көтердік және оны одан әрі жүргізе беретін боламыз. Бұл Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге нақты үлес қосып отырған келешегі зор сенімді әріптес ретіндегі беделін нығайта түседі.

Біз қазір Қазақстанның энергия ресурстарын әлемдік рынокқа жеткізудің арналарын әртараптандыру мен олардың тұрақтылығын қамтамасыз етуге, сондай-ақ мұнай-газ кешеніне тікелей қатысты тереңдете өңдеу салаларының ең озық қарқынмен дамытылуына баса назар аударуымыз керек.

1.10. Алматыны қаржы және іскерлік белсенділіктің            ірі өңірлік орталығы ретінде дамыту

Орталық Азия өңірінің басты қаржы орталығы ретінде Алматының серпінді дамуы Қазақстанның ірі қаржы ұйымдарын өңірлік үлкен бизнес-жобаларға арналған займдар беру, сақтандыру мен қаржы қызметін көрсету саласында негізгі “мердігерлерге” айналдыру үшін қолайлы жағдайлар мен мүмкіндіктер туғызу мақсатына бағытталуға тиіс.

Қаржы орталығының тиімді жұмысын қамтамасыз ету үшін тиісті инфрақұрылымдар, ең алдымен, телекоммуникациялар жасақтау қажет. Сонымен қатар іскерлік қасиетімен танылған әрі осындай орталықтар мен сырт жерлерде  еркін аймақтар құру жөніндегі жұмыс тәжірибесі мол мықты менеджерлер тарту қажеттігі де анық.

“Еркін” қаржы-экономикалық аймақтарында ілеспе қызмет көрсету рыногын дамытуға да ерекше назар аудару керек.

1.11. Нақты іске асыру

Бірінші басымдықты нақты іске асыру мақсатында Үкіметке мына міндеттерді тапсырамын:

• 2006 жылы қолданылып жүрген нормативтік-құқықтық базаға талдау жасап, ретке келтіретін болсын. Қазақстан Республикасының “Бәсекелестік және монополистік қызметті шектеу туралы” Заңының жаңа редакциясын, “Концессиялар туралы” және “Өңірлік қаржы орталығы – Алматы қаласы  туралы” заңдарды әзірлесін.

• Салықтық және кедендік әкімшілік жүргізу реформасын іске асырсын, отандық өндірушілерге мемлекеттік көмек көрсетуді қайта бағдарласын, техникалық реттеудің ішкі стандарттарын БСҰ-ның халықаралық стандарттарына сәйкес келтірсін, қаржылық қызмет рыногын реформалауды жалғастырсын.

• БСҰ-ға кіру шеңберінде біздің экономикамыздың кейбір салаларын, әсіресе, шикізатты өңдеуді дамыта отырып, ауыл шаруашылығын қолдауға мүмкіндік беретін арнаулы экономикалық “бейімделу бағдарламасын” әзірлеп, іске асыратын болсын.

• Халықаралық рыноктың Қазақстан бәсекеге қабілетті өнім беруші бола алатын барлық секторларын ізерлей зерделеуді жалғастырсын және соны ескеріп, халықаралық бәсекеге қабілетті ұлттық тауарлар мен қызметті қолдаудың нақтылы және нысаналы бағдарламасын жасайтын болсын.

• Даму институттарымен және жетекші қазақстандық компаниялармен бірлесіп, мақсатты орта мерзімдік және ұзақ мерзімдік жобалар тізбесін түзетін болсын. Индустриялық аймақтардың, атап айтқанда, Астанадағы аймақтың, арнаулы экономикалық аймақтардың, көлік-логистикалық орталықтардың мәселелерін пысықтасын. Қытаймен шекаралық ынтымақтастықтың “Қорғас” орталығын дамытуға ерекше назар аударылуға тиіс.

• Мемлекеттік даму институттарының іс-қимылын үйлестіру үшін құрамына барлық даму институттары кіретін Басқару компаниясын жасақтасын.

• Биылғы жылы Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі Көлік стратегиясы бекітіліп, онда мемлекет-жеке меншік серіктестігі негізінде инфрақұрылымды дамыту бойынша бизнеспен арадағы тиімді ынтымақтастық қамтамасыз етілсін. Еуропа – Азия аралығында сапалы тасымалды қамтамасыз ету үшін кем дегенде 2-3 авиациялық торап құрылсын. Әуе тасымалына сапалы қызмет көрсетілуін қамтамасыз ету үшін Астана қаласында қызмет көрсету орталығы құрылсын.

2.Екінші басымдық: Қазақстан экономикасын тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде одан әрі жаңарту мен әртараптандыру

Ел экономикасындағы өрлеудің тұрлаулы әрі серпінді сипатын ұстап тұру үшін мемлекет қазынагерлік, кредит-ақша саясатының, өндірістің негізгі факторларын тиімді қайта бөлуді мемлекеттік реттеу тетіктерін пайдаланып, жоғары сапалы өнім мен қызметке деген сұранысты көтермелеп отыруға міндетті.

Қазақстан экономикасын алдағы уақытта одан әрі жаңарту мен әртараптандыру мақсатында нақтылы тұрғыда мынадай бағыттарға баса көңіл бөлу керек деп санаймын.

2.1. Ақша-кредит саясаты

Ақша-кредит саясатының негізгі мақсаты – инфляцияны тежеуді қамтамасыз ету. Бұл мақсатқа жету жолындағы жауапкершілік Ұлттық банк пен Үкіметке жүктеледі. Олардың қолында сол үшін барлық өкілеттіктер мен құралдар бар.

Ақша-кредит саясатының келесі міндеті – қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету, инфляция өсімінің залалды зардаптарын төмендету, сонымен бір мезгілде экономикалық өрлеуді ынталандыру үшін нақтылы айырбас бағамының икемділігін сақтап тұру.

Осы орайда Ұлттық қор маңызды рөл атқаруға тиіс. Үкімет Қор қаражатының ашықтығын және ұтымды құралуы мен пайдаланылуын қамтамасыз етуге тиіс деп санаймын.

2.2. Қадағалау тәртібі мен тиімді салық саясаты

Салық және кеден саясатын реформалау күллі экономикалық жаңару саясатының маңызды құралы болуы керек.

Экономикамыздың жаңа салаларын әртараптандыру мен дамытуды ынталандыру, бұл салаларға шетел капиталы мен соны ілімді тарту мақсатында икемді салық және бюджет саясатын пайдалану маңызды.

Өндірісті дамыту мен кеңейту мақсатында қосымша құн салығының мөлшерлемесін төмендету қажет деп санаймын.

Ірі салық төлеушілерден түскен салық түсімдерін жинауды тексеру үшін Қаржы министрлігінің Салық комитетінде арнаулы бөлім құруды ойластыру керек. Ол бөлім тексеру ісіне мүдделер қайшылығынан ада халықаралық аудиторлық фирмаларды тартуға тиіс.

Қатаң бюджет және салық тәртібі сақталуға тиіс.

2.3. Экономиканың отын-энергетика және өндіруші секторларының тиімділігі мен экономикалық қайтарым деңгейін арттыру

Ішкі және әлемдік рыноктардың жаңа тауашаларын біз өндіруші өнеркәсіптің мұнай, газ және басқа салаларында терең өңдеуді дамыту есебінен игеруіміз керек.

Әрбір мұнай-газ кеніші кәсіпкерлікті дамытудың осы заманғы тұрмыстық қызмет көрсетуден бастап, ең озық инженерлік және бағдарламалық қамтамасыз ету саласына дейінгі ауқымды қамтитын өзіндік тұтас аумақ ретінде қарастырылуға тиіс.

Тұтынушыларының алдында Қазақстан сенімді өнім берушінің абыройын жоғары ұстауға тиіс.

Биылғы жылдың ішінде Үкімет Қазақстанда мұнай-химия өнеркәсібін дамытудың таяудағы он жылға арналған кешенді Бас жоспарын нақтылы орындауға кіріседі деген ойдамын.

2.4. Мемлекеттік активтерді тиімді басқару

Үкімет мемлекет активтерін басқарудың ашық және айқын жүйесін жасауы қажет. Мемлекеттің меншігіне түгендеу жүргізіп, күллі еліміз үшін біртұтас деректер базасын жасаған жөн. Медетшілік жасау немесе банкроттық туралы шешім шығарған кезде біртұтас өлшемдер қолданылуы керек. Банкроттық шығынды мемлекеттік кәсіпорындардың қызметін қалпына келтіру мүмкіндігі қалмаған жағдайда жасалатын соңғы қадам болуға тиіс.

Банкроттықты мемлекеттік мүлікті басқарудың өзі үшін ең ұтымды тәсілі санайтын белгілі  бір конкурстық басқарушыларды қайталап қатыстыру тәжірибесінен арылып, бұл салада барынша бәсекелестік туғызуды ойластырған дұрыс. Қажеттігіне қарай, мемлекеттің неғұрлым ірі активтерін басқару үшін халықаралық компанияларды да жалдау керек.

2.5. Нарық қағидаттары негізінде мемлекет пен жеке меншік сектор арасындағы экономикалық өзара қатынастардың тиімділігін арттыру

Біз экономикаға мемлекеттің қатысуын әкімшілік реформаның есебінен оңтайландыруымыз керек.

Жаңа экономика жаңа басқару шешімдерін қажетсінеді, ал ондай шешімдерді осы заманға сай ойлай білетін және түпкі нәтижеге бағдарланған мемлекеттік менеджерлер ғана қабылдауға қабілетті.

Қоғамдағы келісім-шарттық қатынастарды дамыту мен жеке меншік институтын нығайту үшін қосымша заңнамалық және әкімшілік шаралар, сондай-ақ даулар мен төрелік ету рәсімдерін тәуелсіз тұрғыда қарау жүйесін дамыту қажет.

Келісім-шарттық міндеттемелерді орындамағаны үшін экономикалық, әкімшілік, керек десеңіз, қылмыстық жауапкершілік билік органдарының өкілдеріне де, сондай-ақ экономикалық өмірдің басқа да барлық агенттеріне қолданылуға тиіс.

Біз үшін миноритарлық акционерлер мен құрылтайшылардың құқықтарын қорғау жөніндегі бара-бар заңнаманың болуы өте-мөте маңызды. Сондай-ақ, ұлт меншігінен қайтадан алуға қарсы заңнамалық кепілдіктер берілуін қарастыру қажет.

“Электрондық үкімет” жүйесін шұғыл енгізу қажеттігін әдейі  баса көрсеткім келеді. Ол мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін арттырып, сыбайластық пен әкімшілік кедергілерді кемітуге қол жеткізеді.

2.6. Кәсіпкерлікке кең ауқымды мемлекеттік қолдауды іске асыру, шағын және орта бизнестің тұғырын кеңейту мен нығайту

Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры халықтың кәсіпкерлік әлеуеті мен бастамашылығын іске асыруға тырысқан түрлі топтары үшін қаржы ресурстары мен сараптама жасаудың нақты қайнарына айналуға тиіс. Қордың өкілдік желісін кеңейту, өңірлердегі кәсіпкерлікті қолдауға бағытталған жұмысты күшейту қажет.

Сонымен қатар, металлургияда, банк саласында, сақтандыруда, химия өнеркәсібінде және басқа салаларда сақталып қалған “жасырын” монополияларды құрту қажет. Мұны монополияға қарсы заңнаманы реформалау арқылы, сондай-ақ отандық және шетелдік жаңа компаниялардың экономиканың осы секторларына кіруі үшін тартымды әрі ашық жағдайлар туғызу арқылы, яғни осы секторлардағы бәсекелестікті арттыру арқылы жасау керек.

Бюрократияның өндірістік активтерге бақылау жасауға ұмтылған әрекеттеріне жол бермеу керек.

2.7. Өңірлік әлеуметтік даму мен кәсіпкерлік корпорацияларын құру есебінен экономикалық өркендеудің өңірлік “локомотивтерін”  жасақтау

Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар (ӘКК) – бұл өз қызметін өндірістен және тауарлар мен қызмет сатудан пайда табу мақсатында ұйымдастыратын тұрлаулы бизнес-құрылымдар. ӘКК-нің коммерциялық корпорациялардан басты айырмашылығы сонда, олар алынған пайданы өздері мүддесін көздеп құрылған сол өңірдегі халықтың әлеуметтік, экономикалық немесе мәдени мақсаттары үшін қайтадан жұмсайды.

Қазақстанның түрлі өңірлерінде бастапқы кезеңде қолдарына коммуналдық меншікті, жерді, жаңа бизнес жасау үшін пайдалануға болатын жұмыс істеп тұрған рентабельсіз кәсіпорындарды беру арқылы ӘКК жасақтауға болады.

Әрбір ӘКК өзіндік бір өңірлік даму институтына айналуға тиіс, оның еліміздің тиісті өңіріндегі мемлекеттік активтерді басқаратын холдинг компаниясы ретінде жұмыс істеуі мүмкін.

Содан кейінгі кезеңде басқару тәжірибесін жинақтауы мен ӘКК-нің капиталдану деңгейінің артуына қарай олардың өңірлік және халықаралық рынокқа шығуымен қоса, “жауапкершілік аясын” кеңейту мен әртараптандыру жөнінде әңгіме қозғауға болар еді.

 Бұл корпорациялардың қызметі жаңа жобалар тартуға, шағын және орта бизнесті дамытуға, кооперациялануды күшейтуге бағытталады.

Сөйтіп ӘКК ірі жұмыс берушілерге әрі ел дамуының жолбасшысына айналады, бұл ретте ол мемлекеттік қызметшілер санын өсіріп, мемлекетке салмақ салмайтын болады.

2.8. Экономиканы теңдестіре дамыту қажеттігіне сай келетін аумақтық даму

Бүгінгі таңда тұтас алғанда еліміздегі экономикалық жаңарудың “локомотиві” болуға қабілетті дамыған өңірлік орталықтардың экономикалық қызметін жандандыруға, сондай-ақ өңірлердің ұтымды экономикалық мамандануын қалыптастыруға бағытталған осы заманғы жаңа аумақтық даму стратегиясы қажет. Мұның бәрі де Қазақстанның 2015 жылға дейінгі аумақтық даму стратегиясында бейнеленуге тиіс.

2.9. Астананы осы заманғы әлемдік стандарттарға сай келетін қала ретінде, Еуразиядағы халықаралық ықпалдастықтың ірі орталықтарының бірі ретінде дамыту

Қысқа мерзімнің ішінде Астана еліміздің осы заманғы жедел өсіп келе жатқан ірі қаласына айналып үлгерді. Оның еуразиялық кеңістіктегі үлгілі астанаға айналуы үшін, еліміздің тұрлаулы дамуын қамтамасыз етудің негізіне айналуы үшін толық мүмкіндігі бар.

Біз бұл үшін бірнеше ауқымды жобаларды іске асыруымыз керек.

Астананың сол жағалауында осы заманғы медицинаның негізгі бағыттарын біріктіретін жаңа орталықтың негізінде осы заманғы, инновациялық және серпінді медициналық қызмет кластерін құру қажет.

Елордамызда бірегей академиялық орта қалыптастыру үшін біз халықаралық деңгейдегі беделді университет құратын боламыз.

Сонымен қатар, құрылыс материалдары, жиһаз, азық-түлік өнеркәсібі салаларының өндірістері және басқа да бәсекеге қабілетті бағыттар шоғырландырылатын индустриялық аймақтың дамуын да қамтамасыз ету қажет.

Әрбір құрылыс салушы өз капиталының бір бөлігін қаланың әлеуметтік саласының дамуына жұмсауға тиіс. Бұл қаланы дамыту үдерісіне бизнесті және халықты тартудың маңызды факторы болып табылады.

Әлемдік бизнестің, іскерлік туризмнің, халықаралық маңызы бар ғылыми және мәдени шаралар өткізудің тартымды орынына айналдыру үшін қаланың беделдік бейнесін көтере беруге баса көңіл бөлу керек.

Келешекте қаланың дамуы Теміртау, Қарағанды агломерациясы және Щучье-Бурабай курорттық аймағы қалаларын қамту арқылы құрылатын желілік “өсу аймағының” жасақталуы арқылы өзгеруге тиіс.

2.10. Нақты іске асыру

Екінші басымдықты нақты іске асыру мақсатында Үкіметке мыналарды тапсырамын:

•  Валюталық операцияларды жүзеге асыру тәртібін оңайлату арқылы “Валюталық реттеу туралы” Заңға тәуелді актілерді әзірлеу жұмыстарын аяқтайтын болсын.

• 2007 жылдан бастап қосымша құн салығының ставкасын 1%-ға, ал 2008-2009 жылдары  қосымша тағы да 1-2 %-ға азайту.

• 2008 жылдан бастап әлеуметтік салық шамамен 30%-ға азайтылып, ол жұмыс берушілерді жұмысшылар жалақысын өсіруге ынталандыруы  керек.

• 2007 жылдан бастап, барлық жеке тұлғалар үшін табыс салығының 10%-дық белгіленген мөлшерлемесі енгізілсін. Еңбекақысы аз жұмысшылар санатының табыс деңгейін сақтау мақсатында айлық есептік көрсеткіштің орнына олардың салық салынатын табысынан ең аз жалақы мөлшерін алып тастауды ұсынамын.

• 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап шағын бизнес субъектілері үшін салық салудың кемітілген бірыңғай мөлшерлемесі енгізілсін.

• Алты ай ішінде жоғарыда айтылған Салық қызметінің арнайы бөлімін құру жөнінде нақты ұсыныс әзірлесін.

• 2006 жылы мұнай-химия өндірісін дамытудың таяудағы он жылға арналған кешенді Бас жоспарын белсенді түрде іске асыруды қолға алсын.

• Пайдалану мен тиімділік өлшемінің нақты мақсаттарын айқындау арқылы Мемлекеттік меншіктің бірыңғай тізілімін жасасын.

• 2006 жылдың ішінде келісім-шарттық міндеттемелерді орындау үшін жауапкершілікті арттыруға бағытталған қосымша шаралар кешенін әзірлеп, талқылауға ұсынатын болсын.

• Ұлттық банк пен Қаржы рыногын және қаржы ұйымдарын қадағалау және реттеу жөніндегі агенттік компаниялардың жарғылық қорындағы үлестері аз инвесторлардың, акционерлер мен құрылтайшылардың құқықтарын қорғау туралы заңды әзірлесін.

• “Электрондық үкімет” жобасын іске асыруды жеделдетсін. Ол үшін биылғы жылы “Біріздендірілген номерлердің ұлттық тізілімі туралы” Заң қабылдануға және “Ақпараттандыру туралы” Заңға тиісті өзгерістер мен толықтырулар енгізілуге тиіс. Нақты іске асырылған жағдайда мұның өзі әрбір азаматтың енді қазіргі кезде жиі талап етіліп жүрген СТН, ӘЖК, төлқұжат нөмірі және басқа да құжаттардың орнына өзінің әмбебап дербес кодын иеленуіне мүмкіндік береді.

• Алты ай ішінде монополияға қарсы және бәсекелестікті қорғау туралы заңнамаларды жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізілсін.

• 2006 жылы Қазақстанның 2015 жылға дейінгі Аумақтық даму стратегиясын әзірлеуді аяқтайтын болсын.

• Үш ай ішінде әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар құру тұжырымдамасын әзірлесін және 2006 жылдың қыркүйегіне дейін нақты көрсетілген өңірлерде ӘКК құрайтын болсын.

• 2006 жылы Астана қаласының 2030 жылға  дейінгі стратегиялық даму жоспарын және Астананың әлеуметтік-экономикалық дамуының 2006-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыруды қолға алсын.

• Алты ай ішінде заңнамаға “Самұрық” мемлекеттік холдинг компаниясының қызметіне қатысты өзгерістер енгізсін және ұлттық компаниялардың құнды қағаздарын қаржы рыногына шығару бағдарламасын әзірлесін.

3. Үшінші басымдық: Халықтың неғұрлым “әлжуаз” топтарын қорғайтын және экономиканың дамуына қолдау көрсететін осы заманғы әлеуметтік саясат

Әлеуметтік саланы одан әрі жаңартудың барынша басым бағыттарының қатарына мыналар жатады.

3.1. Халықтың неғұрлым “әлжуаз” топтарына  қолдау көрсету

Мемлекет, бұрынғысынша, халықтың әлеуметтік жағынан “әлжуаз” топтарына қолдау көрсету үшін қаражат аямайтын болады.

Өңірлік әскери жанжалдарға қатысушылар мен халықтың бірқатар басқа да санаттарына мемлекеттік қолдау көрсету деңгейін көтеруге болады әрі солай істеу қажет деп санаймын.
Әлеуетті құрылымдар зейнеткерлерінің зейнетақыларын төлеуде орын алған келеңсіздіктер жойылып, мұнда тиісті тәртіп орнатылуға тиіс.

Жеке сектордың әлеуметтік қызмет көрсету жүйесін қамтамасыз етуге, әсіресе білім алу мен жаңа мамандықтар беру ісіне қатыстыратын, сондай-ақ, бизнестің әлеуметтік тұрақтылықтағы жауапкершілігін күшейтетін уақыт жетті.

3.2. Әлеуметтік қолдау көрсету жүйесінің нарықтық экономика талаптарына сай қайта бағдарлануы

Нағыз пәрменді әлеуметтік саясат – ол халықты жұмыспен тұрлаулы қамту саясаты болып келді және болып қала береді.

Мемлекет қоғамның шын мәнінде осындай көмекке зәру мүшелеріне ғана қолдау көрсету жөніндегі толық жауапкершілікті өз мойнына алуға міндетті деп санаймын.

Осыған орай әлеуметтік көмек көрсету саясаты “әлеуметтік топтардың мұқтаждықтарымен” айқындалуға тиіс емес, қайта “еңбекке қабілетті азаматтарды жұмысшылар сапына қосуға даярлау” міндеті ауқымында шоғырландырылуға тиіс. Азаматтарға қолдау көрсетудің мемлекеттік жүйесі олардың қайта оқып-үйренуі мен жаңа кәсіпті меңгеруіне ынталандыру бағытында құрылуы керек.

Өткен жылдың тамызында менің қазақстандықтармен тікелей эфир арқылы жүздесуім кезінде зейнетақы мен әлеуметтік төлемдерді  әр айдың өзінде төлеу жайында өте көп ұсыныстар келіп түсті. Бұл мәселені шешетін боламыз.

Әлеуметтік қызмет көрсету саласын, әлеуметтік қызмет көлемін кеңейту және олардың сапасын арттыру үшін  әлеуметтік қызметтің кепілді және қосымша тізбесін әзірлеп, оны заң жүзінде бекіту және оларды беру тәртібіне өзгерістер енгізу қажет.

Әлеуметтік қызмет көрсетудің мемлекеттік стандарттарын енгізу, әлеуметтік қызмет көрсету ісімен шұғылданатын ұйымдардың қызметін міндетті түрде лицензиялауды кіргізу және олардың жұмысшыларын тіркеу керек болады.

3.3. Тұрғын үй құрылысы және жылжымайтын мүлік рыногын дамыту мәселелері

Бізде тұрғын үй бағдарламасы іске асырылып жатқанына үшінші жыл. Осы уақыт ішінде біз оның артықшылығын бағалауға толығымен көз жеткіздік.

Тек 2005 жылы ғана қаржыландырудың барлық көздері бойынша бағдарламада көрсетілген 3 миллион шаршы метрдің орнына 5 миллионнан астам шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді, бұл 2004 жылғы деңгейден 1,8 есеге көп.

Осы саладағы табыстар мен кемшіліктерді тыңғылықты зерделеп, тұрғын үй бағдарламасына түзетулер енгізу керек.

Жеке тұрғын үй құрылысын кең ауқымда дамыту үшін ынталандыру жағдайларын жасауымыз керек.

Ипотекалық несиелеу жүйесі бойынша тұрғын үй сатып алуға табысы жетпейтін азаматтар үшін тұрғын үй құрылысы жинақтары жүйесін одан әрі дамыту керек.

Елімізде тұрғын үйді жалға беру рыногын әлемдік стандарттарға сай дамытып, оны мемлекет үшін ашық, бизнес үшін тартымды ету керек.

3.4. Денсаулық сақтау саласын ұйымдастыруда осы заманғы қағидаттар мен стандарттарға көшу

2005 жылдан бастап денсаулық сақтау саласын дамыту мен реформалау жөніндегі мемлекеттік бағдарламаның іске асырылуы саланың таңдап алынған стратегиялық даму бағытының негізінен дұрыс және тиімді екенін дәлелдеді.

Бұған қоса, жаңа міндеттерді есепке алып, халықаралық стандарттарға көшуді ескеретін болсақ, биылғы жылы саланың заңнамалық және әкімшілік реформалар пакетін іске асыру жөніндегі жұмыстарды аяқтау керек деп санаймын.

Қазақстанда ең жоғары деңгейдегі осы заманғы клиникалар құру мен оларды басқару үшін шетелдік жетекші компанияларды тарту қажет.

Медициналық қызметкерлерге ақы төлеуде көрсетілген медициналық көмектегі еңбектің сапасын, көлемі мен күрделілігін, сондай-ақ біліктілік деңгейін ескере отырып,  жұмыстың соңғы нәтижесіне қарай жаңа қадамдар жүзеге асырылуға тиіс.

3.5. Халықаралық стандарттарға сәйкес қоршаған ортаны қорғау және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету

2006 жылы біздің экологиялық заңнамаларымызды халықаралық озық актілермен үйлестіруге, жаңа стандарттарға көшуге, мемлекеттік бақылау жүйесін жетілдіруге бағытталған Экология кодексі қабылдануға тиіс.

Тұтас алғанда, біз 2010 жылы қоғамның тұрлаулы дамуының негізгі экологиялық стандарттарын жасауға тиіспіз.

3.6. Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігінің          халықаралық стандарттарын енгізу

Қазақстандық бизнес қазірдің өзінде аяғынан нық тұрды, өзінің әлеуметтік жауапкершілігін пайымдай бастады және өз қызметін соған сәйкес құруда. Бұл істе ұлттық компаниялар мен ірі инвесторлар қайырымдылық шараларына, білім, денсаулық сақтау, спорт пен мәдениет жобаларына қаржы бөлу, әлеуметтік жағынан қорғаусыз азаматтарға нақты қолдау жасау арқылы үлгі көрсетуде.

Мұндай тәжірибе дамыған елдердегі сияқты бизнес-орта үшін қалыпты жағдайға айналуы керек.

Мәселен, экономика үшін білікті кадрлар даярлау саласында бизнес пен білім беру жүйесінің бірлескен қызметі компаниялар үшін де, тұтастай алғанда бүкіл еліміздің мүддесі үшін де пайдалы болмақ.

Әлбетте, бұл жерде байыпты түсінік жұмыстарының жүргізілуі және бизнес бастамаларына қолдау көрсету бағдарламасы қажет етіледі.

Бізге бизнестің әлеуметтік есептілігінің жалпыға ортақ ережесін әзірлеп, жалпыұлттық міндеттерді шешуде осы саладағы халықаралық озық тәжірибелерге сүйене отырып, оның әлеуметтік жауапкершілігін арттыратын уақыт келді деп ойлаймын.

Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігінің стандарттары БҰҰ-ның Жаһандық шартында айқындалған.

3.7. Еңбек ресурстарын дамытудың тиімді жүйесін құру

Бізге осы заманғы көші-қон саясатының тұжырымдамасы керек.

Қазақстанда қалыптасқан қолайлы әлеуметтік-экономикалық ахуал шетелдік жұмыс күшінің ағылып келуіне жағдай туғызып отыр.

Үкімет басқа елдердің тәжірибелерін ескере отырып, республика аумағында жұмыс істеп жүрген заңсыз еңбек мигранттарын ішкі істер органдары мен басқа да тиісті ведомстволарда тіркеу арқылы заңдастыру жөніндегі бір реттік акциялар өткізудің тетіктерін әзірлеуі қажет.

Сонымен қатар бізге республикамызда тұрақты негізде жұмыс істей алатын жоғары білікті және кәсіпқой жұмысшыларды тартудың тетіктерін әзірлеу керек.

Бұл ретте біз өзіміздің отандық жұмысшыларды тәрбиелеп, олардың біліктілігі мен кәсіпқойлығын арттыруды естен шығармауға тиіспіз.

Бізге оралмандарды арнаулы орталықтарда алдын ала дайындау, қоғамымызға бейімдеу мен кіріктіру үшін жағдай туғызуға көбірек зер салуымыз керек. Басқа елдердегі сияқты кәсіпке баулып, тіл үйретсек, олар жаңа жағдайға тезірек бейімделетін болады.

3.8. Нақты іс жүзіне асыру

Халықты әлеуметтік қорғаудың жоғарыда аталған мәселелерін шешу үшін Үкіметке:

• 2007 жылдан бастап бюджеттік сала қызметкерлерінің жалақысы орта есеппен 30 пайызға көбейтуді;

• 2006 жылдың 1 шілдесінен арнайы әлеуметтік жәрдемақы мөлшерін:

- соғысқа қатысушыларға теңестірілген адамдарға 2,4 есе (2472 теңгеден 5974 теңгеге дейін);

- соғыс мүгедектеріне теңестірілген адамдарға 1,2 есе (5871 теңгеден 7313 теңгеге дейін);

- Ұлы Отан соғысы кезеңінде қаза тапқан жауынгерлердің жесірлеріне 1,6 есе (2781 теңгеден 4326 теңгеге дейін);

- қаза тапқан (қайтыс болған) әскери қызметшілердің отбасыларына бір жарым есе (2884 теңгеден 4429 теңгеге дейін);

- қайтыс болған соғыс мүгедектерінің әйелдеріне, ерлеріне 2,7 есе (927 теңгеден 2472 теңгеге дейін);

- Ұлы Отан соғысы жылдарында қажырлы еңбегі үшін бұрынғы КСР Одағының ордендерімен және медальдарымен марапатталған адамдарға, сондай-ақ тылда алты айдан аз емес уақыт жұмыс істеген (қызмет еткен) адамдарға екі есе (1030 теңгеден 2060 теңгеге дейін);

- 1988-1989 жылдардағы Чернобыль АЭС-індегі апат зардабын жоюға қатысушылар қатарындағы адамдарға төрт есе (515 теңгеден 2060 теңгеге дейін) көбейтуді тапсырамын.

• Биылғы жылдың 1 шілдесінен бастап әлеуетті құрылымдардың зейнеткерлері үшін зейнетақы мөлшерінің бір жолғы сараланған өсімі жүргізілсін.

Сонымен қатар мен Үкіметке республикамыздағы әлеуметтік жүйені жақсарту үшін тағы да бірқатар шараларды іске асыруды жүктеймін:

• 2007 жылдан бастап зейнетақылық және әлеуметтік төлемдерді ағымдағы айдан кешіктірмей төлеуді жүзеге асыруға көшу керек, бұл мақсатқа шамамен 30 миллиард теңге бөлінсін.

• 2007 жылы Халық денсаулығы мен денсаулық сақтау жүйесі туралы кодекс жобасы әзірленсін.

• Кәсіби-техникалық және жоғары білім беру мекемелері жүйесі арқылы білікті ұлттық кадрларды жұмысшы мамандықтары бойынша оқыту және кәсіби жағынан даярлау жөніндегі бағдарлама әзірленсін.

Бағдарламада кәсіби-техникалық білім беру жүйесіне қатысуы үшін ынталандыру және оның тетіктерін жасау арқылы Қазақстанда жұмыс істейтін ұлттық компаниялар мен жеке бизнестің әлеуеті іске қосылуы қажет.

• 2006 жылы тұжырымдамасы барлық халықаралық стандарттарға, Халықаралық еңбек ұйымы мен Бүкіләлемдік сауда ұйымының талаптарына сай келетін Еңбек кодексін қабылдау қажет.

• Үкімет 2006 жылы оралмандардың білімі мен біліктілігін ескере отырып, оларды иммиграция квотасына енгізудің объективтік өлшемдерін әзірлейтін болсын.

Қымбатты қазақстандықтар! Экономикалық игілігімізді арттыра түскен сайын біз әр кездерде түрлі жағдайларда өздерінің туған елі үшін қажет болғанда өмірі мен денсаулығын қиған жандарды, олардың отбасылары мен жақындарын ешқашан естен шығармауымыз қажет.

Қазақстан да олардың алдарындағы өзінің әлеуметтік жауапкершілігін ешқашан ұмытпайды. 2002 жылдан бастап 2006 жылға жоспарланған шығынды қоса есептегенде, республикалық бюджеттегі әлеуметтік көмек көрсету мен әлеуметтік қамсыздандырудың жыл сайынғы шығыны 160 миллиард теңгеден 362 миллиард теңгеге дейін, яғни екі еседен астамға өсті.

Өздеріңіз көріп отырсыздар, мүмкіндігінің артуына қарай мемлекет оларға көрсетілетін көмек мөлшерін одан әрі көбейте беретін болады.

4. Төртінші басымдық: Осы заманғы білім беруді дамыту, кадрлардың біліктілігі мен оларды қайта даярлауды ұдайы арттыру  және Қазақстан халқы мәдениетінің одан әрі өркендеуі

4.1. Осы заманғы білім беру және білікті кадрлар даярлау жүйесін дамыту

Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдардың бірі.

Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі қажет.

Сондықтан он екі жылдық оқуға көшу шеңберінде техникалық және кәсіби білім беретін оқу орындарында одан әрі оқуды таңдағысы келетіндерге он жылдық орта білім беруді жоққа шығаруға болмайды. Адамның өмір бойы білім алуы үшін жағдай туғызуымыз керек.
Жоғары білім алғысы келетін адамдар үшін мемлекеттік бюджет қаржысы есебінен 12 жылдық білім алу жөніндегі ұсыныстар әзірленуге тиіс.

Жоғары білім беру саласында техникалық білім беруді дамытуға ерекше назар аудара отырып, жоғары оқу орындары желісінде оңтайландыру жүргізілуге тиіс. Осы заманғы мемлекеттік менеджерлер даярлау үшін Мемлекеттік басқару академиясының негізінде шетелдік серіктестердің қатысуымен ең жоғары халықаралық стандарттарға сәйкес келетін ұлттық басқару мектебі құрылуы қажет.

Білім беру жүйесін дамытуды ынталандыру мақсатында жеке сектор мен мемлекет арасындағы серіктестікті нығайту, мемлекеттік-жекеменшік білім беруге кредиттер бөлу жүйесін жетілдіру қажет.

ЖОО-лардың мәртебесі мен мамандыққа қарай мемлекеттік гранттардың құнын саралауды ойластыруымыз керек.

4.2. Қазақстанның көпұлтты және көпконфессиялы болуы негізінде мәдениеттің ел мемлекеттілігінің қалыптасу үдерісіндегі рөлін нығайту

Қазір мәдениет саласын дамытуға мемлекеттік-жекеменшіктік қатысуды оңтайландыратын, яғни біздің таланттыларымыздың өзінің шығармашылық қызметінің есебінен лайықты өмір сүру деңгейіне жетуіне мүмкіндік беретін жағдайлар жасайтын кезең туды. Бұлар – елімізде ірі халықаралық өнер аукциондарын өткізу кезінде мемлекеттік қолдау да, талантты музыканттар мен орындаушыларға қолдау көрсету де, сондай-ақ, айталық, өнер көрмелерін сақтандыру мен тасымалдау жөніндегі мемлекет мейлінше аз қатысатын жекеменшік компания құру және басқа осындай шаралар.

Мәдениет саласындағы жұмыспен қамтылу дегеніміз – халқымыздың әл-ауқатынан бірден көрініс табатын икемді жергілікті сұраныстың орасан зор қайнары.

5. Бесінші басымдық: Демократияны одан әрі дамыту және саяси жүйені жаңарту

Өздеріңіз білесіздер, былтырғы жылы елімізде Демократиялық реформалардың жалпыұлттық бағдарламасы кеңінен талқыланды. Демократияландыру және азаматтық қоғам мәселелері жөніндегі ұлттық комиссия өткізілген пікірталастардың нәтижесін қорытындылады.

Біз елімізде Қазақстанның саяси жүйесі мен мемлекеттік құрылымының тиімділігін арттыруға бағытталған ауқымды саяси реформаларды жалғастыра беретін боламыз.

Демократиялық және өркендеген мемлекеттер орнатудың ортақ заңдылықтарын, сондай-ақ біздің қоғамның маңызды мәдени-тарихи белгілері мен дәстүрлерін үйлесімді ескеруіміз қажет.

Былтырғы жылдың желтоқсанында Мемлекет басшысын сайлау кезінде қазақстандықтар көрсеткен ауызбірлік біздің қоғамның топтасқандығына күмән туғызбаса керек. Біздің азаматтар мұның өзі еліміздің тұрақты дамуының қажетті шарты болып табылатынын айқын түсінеді. Біз сайлауалды науқанның барысында тұңғыш рет қазақстандықтардың елдің тұрақсыздануы мүмкін деген алаңдаушылығы, ал кейбір тұстарда, тіпті үрейге бой алдыруы сияқты ерекше құбылыспен де ұшырастық, оның үстіне, әлдекімдер бәлкім солай дәмеленген болуы керек.

Сайлаудан кейін азаматтарымыздың көңілдері орнына түскен кездер де біздің есімізде.

 Бізде демократиялық мәдениеттің терең дәстүрлерінің жоқтығы, еркіндікті ойыңа келгенді істеуге болады деп түйсіну елді тұрақсыздыққа ұрындыруы, біздің болашаққа арналған барлық жоспарларымызды белінен басып, өзімізді алысқа кері серпіп тастауы әбден мүмкін екенін мойындауымыз керек. Бұл біздің өткен президенттік додадан алған сабағымыз.

Біздің қателесу себептеріміздің бірі биліктің либерализмін оның әлсіздігі және бетімен кеткен бейпіл даңғойлардың қайсыбір “еркелігі” мен “қыңырлығына” тыйым салуға дәрменсіздігі ретінде қарадүрсін қабылдауда жатыр. Бізге аңдамастық пен адасушылықтан арылу керек.

Сондықтан елдің ішіндегі және сырттан айтылған сынға қарайлай бермей, біз демократиялық дәстүрлерді дамытумен бірге оны қорғаудың жеткілікті қатаң жүйесін қарастыруымыз керек. Сайып келгенде, заңды бұзғаны үшін қатал талап етуді жүзеге асырып, жалақорлық, ақшамен сатып алушылық пен зорлық-зомбылық үшін жауапкершілік шаралары айқындалуы тиіс, ал қажет болса, тиісті заңдарды қайта қарауымыз керек.

Азаматтардың Конституция мен еліміздің заңдарын орындауын қамтамасыз ету – құқық қорғау органдарының міндеті. Олар үшін “қай жерде және кім не айтады?” дейтін сұрақ туындамауға тиіс, есесіне, “заңды бұзған екенсің – оның баптарына сәйкес жауапқа тартыласың” дейтін нақты ереже бар. Олай болмаған күнде біз кеңестік кезеңдегі “заң қалай бұрсаң солай бұрылатын тәртенің” керін қайталайтын боламыз.

Құқық қорғау органдарының осы ережені орындамайтын басшысы өз лауазымында қалмауы керек. Біз құқықтық мемлекет пен демократиялық қоғамды басқаша құра алмаймыз.

Біз діни экстремизмнің таралуына қатаң тосқауыл қоюымыз қажет.

Біз әлеуметтік саланы дамытуға, елді дамыту бағдарламаларын орындауды бақылау үшін ҮЕҰ-ны белсенді түрде тартуға тиіспіз. Сонымен бірге олардың заңда көзделмеген қызметіне жол бермеуіміз керек.

Қазақстан халықтары Ассамблеясы, міне, он жылдан астам уақыт бойы көпұлтты Қазақстан халқын біріктіру міндеттерін ойдағыдай шешіп келеді. Осы уақыт ішінде еліміз бен халқымыз үшін маңызды шешімдер қабылдаған кезде, біздің Ассамблеяны назардан тыс қалдырған немесе оның ұстанымын есепке алмаған оқиға менің есімде жоқ. Осы қоғамдық институттың рөлін арттыра беру қажет деп ойлаймын. Бұл мәселелердің бәрін Демократияландыру мәселелері жөніндегі мемкомиссия қарайтын болады.

6. Алтыншы басымдық: Осы заманғы қауіп-қатерлер мен қыр көрсетулерге қарсы бара-бар ұлттық қауіпсіздік стратегиясын іске асыру

Біздің еліміздің ұлттық қауіпсіздігін одан әрі нығайтудың барынша басым бағыттарының қатарына мыналар жатады.

6.1. 2006-2010 жылдарға арналған Ұлттық қауіпсіздіктің  жаңа стратегиясы

Қазақстанның мемлекеттілігін, ұлттық егемендігі мен тұтастығын нығайту жаңа Әскери доктринаның негізінде жүзеге асырылуға тиіс. Ол күш пен құралдардың жедел қанат жаюын жүзеге асыруға қабілетті, ең жоғары халықаралық стандарттарға сай келетін кәсіби армияның жасақталуын көздеуге тиіс.

Қазақстанның Қарулы Күштері осы заманғы әскери-техникалық құралдармен қамтамасыз етілуге тиіс, олар Қазақстан мен жаңа халықаралық ахуал үшін өзіндік ерекше қатерлерге сай келетін жоғары қорғаныс технологияларына орынды үміт артады.

Қажетті қаражатты егжей-тегжейлі есептеп, оларды Әскери доктринада ескерген жөн және қойылған міндеттерді шешу үшін мемлекеттік бюджеттегі қорғанысқа арналған шығындар көлемін ұлғайту қажет.

6.2. Діни экстремизмге қарсы іс-қимылға және халықаралық лаңкестік пен есірткі     саудасына қарсы күреске бағытталған саясат

Лаңкестікке, ұйымдасқан қылмысқа, заңсыз қару-жарақ таратуға, есірткі саудасы мен басқа да осындай қатерлерге қарсы күрестегі халықаралық ынтымақтастықты нығайту және кеңейту Қазақстанның тиісті халықаралық шарттар мен келісімдерді әзірлеуге және нақты іске асыруға белсене қатысуын қарастырады. Біз қазіргі заманның осындай қыр көрсетулеріне қарсы тұру үшін ҰҚШҰ және ШЫҰ шеңберінде бірлескен оқу-жаттығу шараларына, сондай-ақ лаңкестікке қарсы НАТО-мен бірлескен бастамалар мен операцияларға қатысу арқылы Орталық Азия өңірі мемлекеттерінің ынтымақтастығын нығайтуға тиістіміз.

6.3. Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тұрақтылыққа төнген қатер ретінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі жалпыұлттық кешенді бағдарламаны дәйекті түрде іске асыру

Біз сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жолында үнемі жұмыс істеп, ахуалды жақсартып келеміз, алайда бірқатар қаржы-өнеркәсіп топтарының ақша ағыстарының ашық болмауы және олардың табысты жасыру, қаржы мен мүлікті шетелдерге шығару, салық төлеуден жалтару есебінен заңсыз баюы, сондай-ақ көлеңкелі экономика біздің дамуымыздың елеулі шектеулеріне айналып отыр. Нақ осы топтар өкілдерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жүргізуге шақырған ұрандары дүңкілдеп тұр. Сонымен бірге бюджеттің негізгі ысырабы да нақ осында жатыр. Сөзден іске көшетін уақыт жетті.

Ұлттық компаниялар мен мемлекеттік кәсіпорындардың, сондай-ақ ірі жеке меншік компаниялардың қызметі мен қаржы ағыстарының ашықтығын қамтамасыз ететін заңнамаларға өзгерістер мен толықтырулар енгізу қажет. Бұл – жекешелендіру үдерісінің ашықтығын қамтамасыз ету, салық саясаты, жер қойнауын пайдалану және жер қатынастары салаларында шешімдер қабылдау.

Ашық айналымнан шығарылған капиталдар мен мүліктерге рақымшылық жасау проблемасын нағыз жауапкершілікпен және байсалды түрде қарастыратын уақыт жетті деп ойлаймын. Ашық жүргізілген бұл үдеріс Қазақстанның ашық экономикасын құрудың маңызды элементтерінің біріне айналар еді. Әлбетте, капиталға рақымшылық жасау туралы мәселені пысықтау қажеттігі жайында айтқан кезде, мен есірткі саудасы, қарақшылық, заңсыз қару-жарақ саудасы және басқа қылмыстық әрекеттер арқылы алынған табыстар жайын меңзеп отырған жоқпын.

Капитал мен мүлікке рақымшылық жасау ақысыз іске аспайтынын арнайы атап көрсеткім келеді. Заңды айналымнан шығарылған немесе шетелдерге әкетілген активтерге салықтар салынбағаны және мемлекет бюджетін толықтырмағаны белгілі. Бұл қарыздар заңдастырылған активтер құнының 10%-дық арнайы салығы арқылы өтеліп, ол ел бюджетіне түсуі тиіс. Бұл капиталды заңды айналымнан шығару арқылы алынған табыс үшін онша үлкен төлем емес.

Сол арқылы мемлекет өз елінің дамуы үшін азын-аулақ салық төлеп, өз активтеріне заңды иелік етуге арнайы құжат түрінде құқық алып, адал болып, тыныш өмір сүруді ұсынады.

Егер олардан 10% салық төленетін болса, біз активтерді Қазақстанға қайтаруға мәжбүрлемейміз. Активтердің тығулы жатпағаны, иесіне жұмыс істеп, кіріс кіргізіп жатқаны түсінікті. Ендеше “Мысалы, АҚШ азаматы өз елінен тыс жерлерде активтері бола отырып, шет елдерден тапқан табысынан салық төлейді, ал біздің азаматтар неге мұны істемейді?” дейтін сұрақ туындайды.

Халықаралық тәжірибе бойынша төлеуі тиіс.

Егер бұл адамдар ақшаның елдің ішінде жұмыс істеуі үшін оны Қазақстанға қайтарғысы келсе, рақымшылық жасаудың тетігі мұндай мүмкіндікті де қарастыруы керек.

Көптеген адамдар өздерінің жылжымайтын меншігін, компанияларын жасырады. Бұл активтер айналыстан шығып қалды, оларды жаратуға болмайды. Барлық меншікті заңдастыру азаматтарға және елге тиімді.

Заңдастырылған активтер иелерін қандай да бір қудалаулардан қорғауға кепілдік беретін қарапайым әрі тиімді тетік әзірленуі қажет. Біз бір рақымшылық жасауды жүргіздік. Мұндай оң тәжірибе бізде қазірдің өзінде бар. Ендігі жерде бұл тетік ұғынықты болу керек және әрбір қазақстандыққа, әлемдік қоғамдастыққа жеткізілуге тиіс.

Бұл ретте капиталдарға рақымшылық жасаудан кейін заңды айналымнан бұдан бұрын шығарылған капиталдарды іздестіру жөніндегі іс-шаралар жүргізілетінін бәрі де түсінуі керек. Бұл жұмыс халықаралық құқық қорғау ұйымдарымен бірлесе жүргізілетін болады. Сонда берілген мүмкіндікті пайдаланбаған адамдар өкпелемеуге тиіс.

Биылғы алғашқы жарты жылда Үкімет осы күрделі мәселенің әралуан қырлары ескерілетін нақты тетіктерді көздейтін тиісті заң жобасын әзірлеп, Парламентке талқылауға енгізуі керек.

Президент Әкімшілігі және Үкімет аталған шараның мақсатын, тетіктері мен маңызын түсіндіру жөнінде кешенді шаралар әзірлеп, жүргізетін болсын.

7. Жетінші басымдық: Қазақстанның мүдделерін, өңірлік және әлемдік дамудың серпінін ескеретін теңдестірілген және жауапты сыртқы саяси бағытты одан әрі іске асыру

Сыртқы саясаттағы біздің басымдықтарымыз өзгеріссіз қала береді. Қазақстан әрқашан да жауапты және сенімді халықаралық серіктес болып қалады.

7.1. Біздің елдеріміз арасындағы ауқымды интеграциялық үдерістер негізінде Ресеймен стратегиялық серіктестік қатынастарын дамыту

Қазақстан-Ресей қатынастары сенім мен стратегиялық серіктестіктің жоғары деңгейінде тұр.

Ресейлік бағыт – Қазақстан сыртқы саясатының аса маңызды басымдығы.

Қазақстан мен Ресей арасында сындарлы үнқатысу жолымен және өзара мүдделерді ескеру арқылы шешілмейтін проблемалар жоқ. Бұл саяси, сондай-ақ экономикалық мәселелерге де қатысты.

Бүгін басты мәселелер ЕурАзЭҚ, БЭК, ШЫҰ шеңберінде сауда-экономикалық ынтымақтастықты кеңейту мен өңірлік ықпалдастықты дамыту саласында жатыр. Мұнда қауіпсіздікті нығайту мәселелері маңызды орын алады. Аталған салалардың бәрінде де Қазақстан мен Ресейдің ұстанымдары ұқсас әрі жақын.

7.2. ҚХР-мен өзара тиімді ынтымақтастықты нығайту

Біз экономикалық және саяси ынтымақтастық мәселелері бойынша Қытай Халық Республикасымен екіжақты шарттарды іске асыруды жалғастыра береміз. Қазақстан осы серпінді дамып келе жатқан елмен өзара тиімді байланыстар орнатудан басқа балама жоқ  екенін негізге алады. Экономикалық ынтымақтастық халықаралық қауіпсіздік проблемалары бойынша белсенді саяси үнқатысумен бекемделуге тиіс.

Біз сондай-ақ ШЫҰ шеңберінде, сондай-ақ екіжақты нақты бастамалар мен уағдаластықтар негізінде көші-қон және өңірлік қауіпсіздік проблемаларын шешу жөніндегі саясатты үйлестіру ниетіндеміз.

7.3. АҚШ-пен өзара қарым-қатынастардың жоғары деңгейін нығайту

Қазақстан мен АҚШ арасында ұзақ мерзімді және тұрақты серіктестік қатынастар орнаған, бұлар халықаралық энергетикалық тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету, лаңкестік пен діни экстремизмге қарсы күрес, демократиялық өзгерістерді жалғастыра беру мәселелері бойынша өзара іс-қимылдың кең ауқымымен сипатталады.

Ендігі жерде экономикалық саладағы ынтымақтастықты одан әрі дамыту, америкалық инвестицияларды тарту және Қазақстанда озық технологиялар енгізу үшін қолайлы жағдай туғызу күн тәртібінде тұр.

7.4. Еуропалық Одақпен ынтымақтастықты дамыту

Қазақстан ЕО-мен ынтымақтастыққа өңірлік және халықаралық қауіпсіздік, экономика, әлеуметтік және мәдени даму салаларында зор мазмұн беруге мүдделі. Біз өзіміздің еуропалық серіктестерімізге инвестициялық қызмет, ірі халықаралық жобаларды іске асыру, біздің елімізге озық технологиялар мен білімді тарту үшін қолайлы жағдай туғызуымыз керек.

ЕҚЫҰ-мен осы заман проблемалары мен қыр көрсетулерін шешу, бейбітшілік пен қауіпсіздікті, адамның негізгі бостандықтарын қамтамасыз ету жөніндегі ынтымақтастықты нығайту орынды болмақ.

7.5. Көршілес Орта Азия мемлекеттерімен ынтымақтастық

Біздің өңірде ықпалдастық қарқынын төмендетпеудің маңызы зор. Біз мәдениетіміз бен тарихымыздың ортақтығы жақындастырып отырған көршілес Орта Азия мемлекеттерімен жан-жақты байланыстарымызды дамыта беруге тиіспіз. Біздің сауда-экономикалық және мәдени-гуманитарлық салалардағы ықпалдастығымыздың келешегі зор.

Біздің күш-жігеріміз бұларды одан әрі дамыта беруге бағытталуы керек.

7.6. Мұсылман әлемі елдерімен біздің қатынастарымызды дамыту

Біз үшін мұсылман әлемі елдерімен халықаралық ынтымақтастық пен мәдени алмасулар құрылымдарына белсене қатысу мейлінше табиғи нәрсе. Біз сондай-ақ ислам және Араб Шығысы елдерінің көпшілігімен өзара тиімді және өзара байытатын екіжақты қарым-қатынастарды белсенді дамытып келеміз.

Халықаралық қоғамдастықта біздің елімізді мекен ететін және біртұтас Қазақстан халқын құрайтын барлық ұлт өкілдерінің толеранттылығын, конфессияаралық және мәдениетаралық келісімін қамтамасыз етуге бағытталған дәйекті саясатымыз қазірдің өзінде кеңінен танылып отыр. Халқымыз осы заманғы және бәсекеге қабілетті зайырлы мемлекетті белсене орнатып жатыр.

Міне, нақ сондықтан да мен қазірдің өзінде мұндай тәжірибе жинақтаған Қазақстанның халықаралық деңгейдегі мәдениетаралық және конфессияаралық үнқатысу орталықтарының бірі ретінде қызмет атқаруға әзір екенін тағы да қуаттағым келеді.

Біз сияқты өркениеттердің үнқатысуы аталып жүрген үдерісті кеңейту және тереңдетуге мүдделі болып отырған мұсылман әлемінің бірқатар елдерімен бірлесе отырып, біз  осы заманғы дүние құрылысының көкейкесті проблемалары бойынша Шығыс пен Батыс арасындағы түсіністікті жақындастыруға бағытталған бірқатар халықаралық бастамалар жасай алар едік деген ойдамын.

Қымбатты отандастар!
Құрметті депутаттар мен Үкімет мүшелері!
Ханымдар мен мырзалар!

Маған аса жоғары қолдау көрсетіп, өздеріңіздің және Отанымыздың тағдырын сеніп тапсырғандарыңыздан бері көп уақыт өте қойған жоқ. Біз сіздермен көп жағдайда ниеттес болдық, бір-бірімізге күмәнмен қарамадық. Менің уәделерім де ешқашан бос сөз болған емес, ал сіздер маған үнемі үміт ұялатып, биік белестерге бастаған шын жүректен қолдау көрсеттіңіздер.

Мен бүгін сіздердің назарларыңызға өзіміз алдағы уақытта шешетін міндеттерді белгілеп, Қазақстанның бәсекеге қабілетті әрі дамыған мемлекеттер қоғамдастығынан орын алуына мүмкіндік беретін Стратегияны ұсындым.

Береке-бірлігі мен ынтымағы жарасқан халықтың алмайтын асуы жоқ. Біз мұны туған Отанымыздың гүлденуі жолындағы қажырлы еңбегіміз бен ауызбірлігіміз арқылы дәлелдедік.

Мен сіздерге сенемін. Әрқашанда сіздердің түсіністіктеріңіз бен қолдауларыңызға үміт артамын. Алдағы уақытта да жаңа әрі ауқымды осы бастамаларды қолдайтындарыңызға нық сенемін.

Баршаларыңызға табыс тілеймін.

Рахмет.

Астана, 2006 жылғы 1 наурыз.